Zijn hoge benzineprijzen een blijvertje?

Laten we het ook hier eens hebben over de brandstofprijzen. Nee, niet alleen omdat de prijs van benzine en diesel aan de pomp de afgelopen twee weken door de blokkade van de Straat van Hormuz zo zijn gestegen.

Het kabinet zal vandaag aangeven wat er voor mogelijkheden zijn om de pijn te verzachten. Maar het zal, zoals wordt verwacht, met maatregelen wachten, zo lang niet duidelijk is hoe lang de toevoer van olie en gas zal worden gestremd. De gedachte lijkt om niet te snel toe te geven aan de welhaast onbedwingbare drang van compensatie voor burgers bij politici, ook al drongen sommige Tweede Kamerfracties vorige week al aan op accijnsverlaging.

De vraag is ook of we met hoge brandstofprijzen klaar zijn wanneer de olie- en gastankers weer ongestoord en onbedreigd door de Perzische Golf kunnen varen. Of dat automobilisten zullen moeten wennen aan hogere prijzen, omdat die door hele andere ontwikkelingen dan de oorlog de komende jaren onder druk komen te staan.

Althans, voor die ontwikkelingen waarschuwen de oliemaatschappijen. Deze week werd ik gewezen op een rapport van adviesbureau Wood Mackenzie dat de risico’s aangeeft van een Europese Methaanregulering die volgend jaar in zou moeten gaan. En dan zijn er de discussies over afzwakking of vertraging van het emissierechtenhandelssysteem (ETS) waarover gesproken wordt op de EU-top eind deze week.

Alarmbellen

Allereerst dat rapport van Wood Mackenzie dat deze week naar buiten werd gebracht door de Europese branche-organisaties FuelsEurope voor de brandstof- en raffinage-industrie en IOGP voor de olie- en gasindustrie. Die hebben het onafhankelijke adviesbureau laten onderzoeken wat de gevolgen zullen zijn van de EU Methaanregulering die volgend jaar zal moeten ingaan. Volgens die richtlijn moeten de importeurs van olie en gas nagaan of en hoeveel van het broeikasgas methaan is uitgestoten bij de winning van de olie en het gas die zij invoeren. 

De Europese energiebedrijven zeggen zelf dat ze voor de Europese kant hard gewerkt hebben om de registratie op orde te krijgen, maar dat leveranciers uit andere landen dat niet hebben. Die zijn pas in een later stadium onder de richtlijn komen te vallen. Bovendien wordt veel olie voordat het in Europa aankomt al gemengd in pijpleidingen en opslagen en is dus de herkomst niet meer duidelijk, en dus ook niet hoeveel methaan er vrij is gekomen bij de productie.

De oliebedrijven zeggen zelf geschrokken te zijn van de uitkomsten van het onderzoek. Want heel veel ruwe olie en gas zouden ze niet meer kunnen importeren zonder het risico te lopen gigantische boetes te krijgen. Als de registratie niet op orde is, kunnen die boetes oplopen tot 20 procent van de omzet van het importerende bedrijf.

Enkele van de uitkomsten van het onderzoek:

• Zelfs de olie en gas uit landen als Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk of de VS zullen niet volledig aan de registratievoorschriften voldoen.
• 87 procent van de ruwe olie zou niet meer ingevoerd mogen worden.
• De productie van raffinaderijen zou daarmee met 50 procent dalen tussen 2027 en 2030.Dat zou omgerekend de sluiting van 40 raffinaderijen betekenen.
• Europa zou daardoor een importeur van benzine worden in plaats van exporteur. De import van kerosine en diesel zou sterk stijgen.
• De prijs van benzine zou met 24 procent kunnen stijgen, die van diesel met 16 procent ten opzichte van een basisscenario waarin de methaanrichtlijn niet geldt.
• Van het geïmporteerde gas zou 43 procent niet aan de regels kunnen voldoen.

En dan is er nog ETS

Natuurlijk sommen we deze alarmerende uitkomsten met enige schroom op, beseffende dat ze van branche-organisaties gekomen. Daarom even gebeld met energie-expert Lucia van Geuns van denktank HCSS in Den Haag.

„Natuurlijk is het een onderzoek in opdracht van de branche zelf”, zegt zij. „Maar deze regulering kan inderdaad grote gevolgen hebben. Vooral omdat de raffinage-industrie in Europa het toch al niet makkelijk heeft met lage winstmarges. Er zijn de afgelopen jaren al heel wat raffinaderijen dichtgegaan. Misschien zijn de cijfers een beetje aan de hoge kant, dat kan ik niet beoordelen. Maar zelfs als het iets minder is, dan is het al alarmerend.”

Die bedreigde concurrentiepositie van Europese raffinaderijen zal deze week ook aan de orde komen in de discussies rond het emissierechtenhandelssysteem op de EU-top donderdag en vrijdag. De chemische industrie heeft de afgelopen tijd het voortouw genomen in het druk zetten op Europese politici om dat systeem te herzien of de werking te vertragen.

In dat stelsel is afgesproken hoeveel de industrie maximaal aan het broeikasgas CO₂ mag uitstoten en krijgen bedrijven sinds 2005 gratis uitstootrechten of kunnen zij die op een veiling kopen. Het aantal rechten neemt steeds verder af tot nul in 2040, waarmee de prijs van de rechten wordt opgedreven. Het uitstoten van CO₂ wordt daardoor steeds duurder en de bedrijven worden daarmee aangezet tot vergroening.

Maar de raffinaderijen zijn nog niet zover. Duurdere emissierechten zullen zij doorberekenen in prijzen aan de pomp de komende jaren, of zij zullen daar in hun lobby in ieder geval mee dreigen.

Lobby aan de pomp

Zullen deze effecten daadwerkelijk optreden? Of zullen we alleen maar de komende tijd dergelijke waarschuwingen van olie- en gasbedrijven horen om overheden onder druk te zetten? Dat is natuurlijk de vraag.

Maar daar kun je ook anders naar kijken. De afhankelijkheid van olie en gas wordt alleen maar onderstreept. Je hoeft geen klimaatdrammer meer te zijn om pleidooien te houden voor overschakeling naar alternatieve energiebronnen. Met als motivatie om de prijzen en leveringszekerheid in Europa in de hand te houden, en niet alleen vanwege de CO₂-uitstoot. De vraag naar elektrische auto’s lijkt alweer op te lopen. Als de normering onder druk komt, de discussie over beprijzing wordt opgevoerd, hebben overheden ook nog altijd de mogelijkheid om met steun aan de mensen met lagere inkomens de switch naar elektrificering te maken.

Zijn hogere prijzen aan de pomp een instrument aan het worden voor de lobby van de olie-industrie en moeten overheden ze wel blijven compenseren? Laat me weten via daan.vanlent@nrc.nl