Zeven PVV’ers stappen op uit onvrede over de partij, maar Wilders ‘stopt nooit’

2 uren geleden 1

„Het is een zwarte dag voor de PVV”, zegt Geert Wilders dinsdag op de gang van de PVV-fractie. Hij heeft net gehoord dat zeven van de zesentwintig PVV-Kamerleden zich afsplitsen en samen verdergaan onder leiding van Gidi Markuszower. Die is Kamerlid voor de PVV sinds 2017 en was lange tijd vertrouweling van Geert Wilders. De zeven vertrekken niet geruisloos, ze hebben harde kritiek op Wilders en op de PVV. Wilders noemt het een „emotioneel” moment. Zijn partij zal door „een diep dal gaan”, denkt hij, maar zal daar ook weer uitkomen. „Niemand krijgt mij gekker dan ik al ben.”

Eerder op de dag, tijdens de wekelijkse fractievergadering van de PVV, had Gidi Markuszower een papiertje voor zich liggen. Hij had de hele kerstvakantie nagedacht, stond daarop. „En mezelf de vraag gesteld hoe wij het meest voor onze kiezers kunnen bereiken.” De PVV, vond hij, had de afgelopen twee jaar „niet genoeg bereikt”. Hij had „overleg gevoerd” met andere PVV’ers, die óók vonden dat het zo niet langer kon.

Markuszower schreef dat de PVV moest „zakendoen” met het aanstaande minderheidskabinet van D66, VVD en CDA. Wilders was niet eens bereid geweest om op de koffie te komen bij die partijen.

Ook wilde Markuszower dat de PVV democratischer zou worden, zowel als partij als in de fractie. De partij moest opengesteld worden voor leden – nu is Wilders het enige lid. En Kamerleden moesten de ruimte krijgen zich te profileren. Het is geen geheim dat Wilders, veel meer dan elke andere partijleider, dicteert wat zijn fractiegenoten doen en zeggen.

Het laatste punt was dat de campagne moest worden geëvalueerd. De partij stond anderhalf jaar geleden op 53 zetels in de peilingen, nu op 17, aldus Markuszower. De schuld daarvan legt hij geheel bij Wilders: „De campagne viel stil omdat de lijsttrekker er geen zin meer in had.”

Beschuldiging

PVV-campagneleider Hidde Heutink, inmiddels vicevoorzitter van de nieuwe fractie, schaarde zich achter de brief en dus ook achter de beschuldiging van Markuszower. Tijdens een persmoment samen met Markuszower zei hij dat het „niet meer dan normaal is” dat je als partij kijkt: „wat is daar nou gebeurd en hoe kom je tot zo’n uitslag?” In Den Haag speculeert men sinds de campagne dat Wilders de verkiezingen voor zijn partij heeft gesaboteerd. Wilders was – deels vanwege veiligheidsredenen – weinig zichtbaar tijdens de campagne.

Het document van Markuszower leest als een afrekening met de koers van de PVV zoals Wilders die bijna twintig jaar voert. „De PVV is meer dan een man met een twitteraccount, en we kunnen veel meer waarmaken dan alleen stevige islamkritiek leveren”, staat er. En: „Continuïteit van de fractie en de noden van de kiezers mogen niet afhankelijk zijn van de besluiten van één PVV-lid.” Het lijkt ook een verwijt over de val van het kabinet, door Wilders geïnitieerd: dát zorgde ervoor dat de PVV zijn inspraak verloor en dat de fractie goeddeels verdween.

Maar in de fractievergadering dinsdag bleven de punten van Markuszower onbesproken. Hij kreeg te horen dat er niets mee zou gebeuren. „Dan zit je er dus voor Piet Snot”, zegt René Claassen, een van de afsplitsers later op de middag tegen NRC. „Daar had ik geen zin in.” De vergadering werd geschorst, de zeven Kamerleden gingen bij elkaar zitten en besloten toen: we gaan zonder de PVV verder.

Naast collega ‘ook vriend’

Dion Graus zit al bijna twintig jaar in de Kamer namens de PVV, en blijft ook. „Bij elke andere partij was ik allang eruit geflikkerd”, zegt hij. Dat Markuszower en de rest weggaan, vindt hij niet kunnen. „Ze waren zonder Geert nooit zo ver gekomen.” Maar: „Op ieder schip zitten muiters en ratten, en daar zijn we nu van ontdaan.”

Volgens Graus was deze gang van zaken „van tevoren al bekokstoofd” door de vertrekkers. Hij werd op maandag al gebeld door een onderzoeksjournalist die hem vroeg naar ruzie in de fractie, maar toen had Graus nog geen idee waar het over ging.

Op de gangen van de PVV heerst dinsdag een bedrukte sfeer. Voor veel Kamerleden kwam het vertrek van hun fractiegenoten als een complete verrassing. Dat geldt ook voor medewerkers. „Ik ben er twee kwijt!”, roept een van hen. Een andere medewerker wijst erop dat de afsplitsers niet onder aan de kieslijst bungelden en de inhoudelijke kritiek hadden voorbereid. „Dat zegt ook wel wat.”

Het is ongekend voor de PVV, zeven afsplitsers die in één keer de partij verlaten en harde kritiek uiten op de PVV. In de partij van Geert Wilders geldt dat hij de baas is en alles zelf beslist. Toen de PVV vorig jaar zomer uit het kabinet stapte, moesten zowel Kamerleden als bewindspersonen daar via het nieuws achter komen. Kamerleden praten zo goed als nooit met journalisten. Wilders staat bekend als controlfreak: iemand die alles wil weten en het op zijn eigen manier wil doen.

Het vertrek van de Kamerleden is Wilders „niet in de koude kleren gaan zitten”, zegt hij dinsdag. Markuszower was behalve een collega „ook een vriend”.

Van zetelroof door de afsplitsers wil hij niet spreken. „Ik heb het zelf ook ooit gedaan. Dus ik moet niet zo’n grote mond hebben als anderen dat doen.” Wilders stapte in 2004 zelf uit de fractie van de VVD, uit onvrede over de politieke koers.

De kritiek op zijn leiderschap wordt door Wilders amper gepareerd. Hij vindt niet dat het tijd is voor een andere leider. „Ik ga altijd door, ik stop nooit.”

Geen inhoudelijke verschillen

Een paar uur na de afsplitsing is de nieuwe fractie al realiteit. Tijdens de wekelijkse stemmingen in de Tweede Kamer klinkt voor het eerst ook de Groep Markuszower. De zeven fractieleden zijn verhuisd naar een ander vak in de Tweede Kamer. Al is er van ideologische verwijdering geen sprake, benadrukt Markuszower: inhoudelijk zijn er geen verschillen met de PVV. Hij noemt het verkiezingsprogramma van die partij „heel goed”. Van zijn partij, zegt hij, kan de rest van de Tweede Kamer een „constructievere” houding verwachten: hij wil gaan praten met iedereen, en noemt ook Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA.

Die is minder enthousiast. „Ik moet eerst maar eens zien wat dit gaat brengen.” Het vertrek van de PVV’ers levert hem op dat hij nu de grootste partij in de oppositie leidt.

VVD-leider Dilan Yesilgöz lijkt dinsdag vooral kansen te zien voor het minderheidskabinet waar zij samen met D66 en CDA over onderhandelt, en dat op alle onderwerpen steun moet zoeken. „Als zij zien dat het Nederland vooruit helpt, willen ze het misschien ook wel steunen.”