Waarom sommige ontstekingen te lang duren: onderzoekers vinden een natuurlijke ‘ontstekingsrem’

Onderzoekers hebben ontdekt dat het lichaam speciale vetcellen kan gebruiken om ontstekingsreacties mee af te remmen.

Ontstekingen zijn nodig om indringers te verjagen en om verdere schade te voorkomen. Soms hebben ze echter een averechts effect: als ze te lang duren kunnen ze juist serieuze schade aanrichten. Onderzoekers van University College London (UCL) hebben nu het mechanisme gevonden dat het lichaam gebruikt om een ontstekingsreactie weer af te remmen. Het onderzoek is te vinden in Nature Communications.

Chronische ontstekingen

Wij hebben misschien een hekel aan ontstekingen, maar voor het lichaam kunnen ze heel erg nuttig zijn. Normaal gesproken zakken ze na een tijdje weer weg zodat het ‘echte’ herstel kan beginnen. Maar niet altijd: als de ‘uitknop’ niet goed werkt kunnen ze chronisch worden en een belangrijke rol spelen in verschillende aandoeningen. Denk bijvoorbeeld aan artritis en diabetes.

Voorheen wisten wetenschappers niet bijzonder goed hoe die ‘uitknop’ precies werkt bij mensen. Alhoewel er al wel eerdere proeven zijn uitgevoerd bij dieren ontbrak er nog aanvullende kennis over hoe het menselijk lichaam precies reageert tijdens en na een ontstekingsreactie. Een team van UCL vond het daarom hoog tijd om dat kennisgat te dichten.

Leestip: Tientallen jaren oude astmatheorie ter discussie gesteld: oorzaak ontsteking mogelijk anders dan gedacht

In het onderzoek laten ze zien dat bepaalde vetmoleculen, zogeheten epoxy-oxylipinen, als een natuurlijke rem kunnen werken. Ze zorgen er vooral voor dat een bepaalde groep witte bloedcellen niet te groot wordt: monocyten. Dat zijn afweercellen die een infectie veroorzaken en zo helpen met het opruimen van indringers. Als de reactie niet te lang duurt is die strategie zeker effectief. Helaas zijn sommige typen monocyten soms net iets te ‘enthousiast’ in hun strijd tegen de indringers, waardoor ze sterker geremd moeten worden.

Verschillende situaties

De onderzoekers wilden zien wat epoxy-oxylipinen in het menselijk lichaam doen tijdens een ontstekingsreactie. En vooral: hoe ze ‘enthousiaste’ monocyten tot bedaren brengen. Ze gebruikten daarvoor een experiment met 48 gezonde vrijwilligers. Bij de deelnemers werd een kleine hoeveelheid E. coli-bacteriën in de onderarm geïnjecteerd die eerst met UV-licht waren gedood. De bacteriën waren dus niet levend, maar lokten door hun aanwezigheid wel een tijdelijke afweerreactie uit. Zo ontstond een kortdurende ontsteking met typische klachten zoals pijn en zwelling, vergelijkbaar met wat je zelf kunt ervaren tijdens een infectie.

De deelnemers werden voor het experiment verdeeld over twee gelijke groepen om zo twee verschillende situaties te kunnen testen. In de eerste groep kreeg de helft van de vrijwilligers twee uur vóórdat de ontsteking begon een geneesmiddel toegediend. Daarmee wilde het team testen of je de natuurlijke ‘rem-reactie’ al van tevoren kan versterken. In de tweede groep kreeg de helft van de vrijwilligers het middel pas vier uur nadat de ontsteking was gestart, op een moment waarop de eerste symptomen van een ontsteking al te zien waren. Dat lijkt meer op hoe behandeling in het echte leven vaak gaat.

Onder de motorkap

Het gebruikte medicijn heet GSK2256294. Het remt een enzym met de naam soluble epoxide hydrolase, afgekort sEH. Dat enzym breekt normaal gesproken epoxy-oxylipinen af. Door sEH te blokkeren blijven er dus meer epoxy-oxylipinen over in het lichaam.

Dat had duidelijke effecten. In beide groepen stegen de niveaus van epoxy-oxylipinen snel. Daardoor verdween de pijn sneller en ook het aantal aanwezige monocyten dat in het bloed en in het ontstoken weefsel gevonden kon worden. Opvallend genoeg veranderden de zichtbare symptomen van een ontsteking, zoals roodheid en zwelling, niet veel. Het medicijn leek dus vooral invloed te hebben op de processen die zich onder de motorkap afspelen.

Nieuwe behandelmethoden

Volgens teamlid Olivia Bracken laat het onderzoek daarmee zien dat het lichaam dus zelf de mogelijkheid heeft om schadelijke afweerreacties af te remmen. Ze zegt: “Onze resultaten laten een mechanisme zien dat de groei van schadelijke afweercellen kan beperken en zo ontstekingen sneller kan laten bedaren. Op die manier kan het immuunsysteem zich sneller herstellen zonder daarbij het afweersysteem als geheel te onderdrukken.”

Onderzoeksleider Derek Gilroy benadrukt dat dit het eerste onderzoek is dat zich volledig richt op wat epoxy-oxylipinen doen in het menselijk lichaam. Hij zegt: “Dit is het eerste onderzoek dat kijkt naar de activiteit van epoxy-oxylipinen tijdens een menselijke ontstekingsreactie. Door deze beschermende vetmoleculen meer te ondersteunen kunnen we mogelijk veiligere behandelingen ontwikkelen voor ziekten die veroorzaakt worden door chronische ontstekingen.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Kijk uit met tandvleesontsteking en gaatjes: slechte mondhygiëne gelinkt aan beroertes en hartkwalen en Ultrabewerkt voedsel vergroot mogelijk kans op darmkanker door chronische ontstekingen . Of lees dit artikel: Gemanipuleerde immuuncellen kunnen ontstekingen tegenhouden zonder heel het immuunsysteem plat te leggen .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!