Met een lach en een traan: tieners in Japan zorgen steeds vaker voor hun familie

Uit een nieuw onderzoek blijkt dat Japanse tieners steeds vaker mantelzorg moeten geven aan een familielid.

Zorgen voor een ouder, broer, zus of grootouder is voor veel volwassenen niet mals. In Japan komt die taak echter steeds vaker op de schouders van kinderen en tieners terecht. Nieuw onderzoek laat zien dat dit hun mentale gezondheid kan schaden, maar ook dat sommige jongeren juist voldoening uit hun zorgtaken halen. De studie is gepubliceerd in Scientific Reports.

De vergrijzing rukt op

Japan vergrijst heel snel. Daardoor groeit de groep ‘jonge mantelzorgers’: jongeren die regelmatig voor een ander moeten zorgen. Denk bijvoorbeeld aan het helpen met eten, wassen en medicatie. Soms zijn de taken wat ‘algemener’ en gaat het vooral om het huishouden draaiende te houden. Voorheen was nog niet duidelijk wat al die verantwoordelijkheid doet met hun mentale gezondheid.

Leestip: De vergrijzing dreigt een grote gezondheidscrisis in Europa flink te verergeren

Onderzoekers van Osaka Metropolitan University wilden daar meer zicht op krijgen. Professor Bing Niu en Dr. Ziyan Wang voerden daarom twee grote nationale enquêtes uit onder jonge mantelzorgers van 15 tot 19 jaar. De eerste ronde was in 2021, midden in de COVID-19-pandemie. De tweede ronde volgde in 2024, toen het gewone leven weer meer op gang was gekomen. In totaal deden 1.581 jongeren mee.

Zowel goed als slecht

De onderzoekers wilden niet alleen weten hoeveel zorg iemand geeft, maar ook hoe dat voelt. Daarom gebruikten ze twee vaste meetinstrumenten. Met de Kessler 6-Item schaal (K6) bekeken ze hoeveel psychische druk en stress jongeren ervaren. Daarnaast gebruikten ze een vragenlijst die kijkt naar de positieve en negatieve gevolgen van het geven van mantelzorg. Met de vragenlijst konden deelnemers aangeven of ze zich bijvoorbeeld overbelast voelen, maar ook of ze trots waren op hun harde werk.

Vervolgens keken de onderzoekers naar de zorglast op verschillende manieren. Ze keken eerst naar hoeveel soorten zorgtaken jongeren uitvoeren, hoeveel van de totale zorg in het gezin op hun schouders komt en of iemand de belangrijkste verzorger in huis is. Daarna analyseerden ze hoe deze factoren samenhangen met stress en mentale druk.

Zware verantwoordelijkheid

De uitkomst is duidelijk: hoe groter de verantwoordelijkheid, hoe hoger de stress. Jongeren die veel zorg dragen geven vaker aan psychisch erg belast te worden. Soms was dat zelfs een reden tot zorg: ongeveer 20 procent van de jonge mantelzorgers in de enquêtes viel daardoor in de groep met een verhoogd risico op ernstige psychische stress. Dat is een fors aandeel, zeker omdat het gaat om jongeren die daarnaast ook nog school, sociale contacten en hun eigen leven moeten zien vol te houden.

Het beeld is gelukkig niet alleen negatief. Veel jongeren benoemden ook de positieve kanten van het geven van mantelzorg. Ze voelden bijvoorbeeld ook voldoening en trots omdat ze hun familie kunnen helpen. Daarbij viel op dat jongeren die meer verschillende zorgtaken uitvoeren in het algemeen sterkere emoties ervaarden. Daaruit blijkt dat het verlenen van mantelzorg voor hen vaak met een lach en een traan gaat: ze voelen naderhand meer voldoening, maar de mentale druk ligt ook hoger.

Het effect van de pandemie

De vergelijking tussen 2021 en 2024 laat nog iets interessants zien: in 2024 spraken jongeren zich duidelijker uit over wat het verlenen van mantelzorg met hen doet. Tegelijkertijd lag de gemiddelde stress in 2024 lager dan in 2021. Volgens het onderzoek is die extra stress waarschijnlijk vooral te wijden aan de pandemie.

Wang zegt: “In de enquête van 2024 kwamen zowel positieve als negatieve emoties sterker naar voren. Dat suggereert dat de zorglast blijft, maar ook dat er meer begrip en ondersteuning is gekomen voor jongeren die mantelzorg verlenen. Daaruit blijkt ook dat jonge mantelzorgers hun rol vaker ook op een positieve manier zijn gaan zien.”

Professor Niu benadrukt dat die tweezijdigheid belangrijk is voor de ontwikkeling van toekomstig beleid: “het zorgen voor een ander heeft zowel een positieve als een negatieve kant. Daarom is het belangrijk om flexibele steun te ontwikkelen die past bij de unieke situatie van elke jongere.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Waarom specifiek dit type tuin zo goed is voor je geestelijke gezondheid en Toewijding en liefde van mantelzorgers cruciaal voor de gezondheid van chronisch zieken . Of lees dit artikel: Deze dove Neanderthaler moet mantelzorg hebben gehad .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief!
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: