Gigantische zonnestorm zorgde afgelopen nacht voor noorderlicht in Nederland

Je hebt ze ongetwijfeld langs zien komen: de prachtige plaatjes van het noorderlicht vannacht. En deze keer zijn ze niet afkomstig uit IJsland of Noorwegen, maar uit Friesland of zelfs Amsterdam-Noord. Hoe kan het dat het noorderlicht helemaal tot in ons land te zien is?

Dat heeft alles te maken met een mega-geomagnetische storm afgelopen nacht. De Amerikaanse weerdiensten waarschuwden er al voor. Vanaf de noordpool kleurde de weerkaart dieprood in alle richtingen. Zo’n storm is het gevolg van een grote coronale massa-ejectie (CME), veroorzaakt door een zonnevlam.

Van CME tot noorderlicht

Dat zit zo: de zon stoot voortdurend geladen deeltjes uit, zonnewinden genoemd. En soms zijn er krachtige uitbarstingen, zoals CME’s, die grote wolken van deze deeltjes de ruimte in slingeren. Trekken deze wolken richting de aarde, dan bereiken ze vroeg of laat ons magnetisch veld en spreken we van een geomagnetische storm. De magnetische veldlijnen buigen dan de deeltjes af naar de noord- en de zuidpool. Bij de polen dringen de deeltjes de bovenste atmosfeer binnen en botsen met zuurstof- en stikstofatomen. De energie van de botsing is te zien als kleurrijk licht, dat we op het noordelijk halfrond het noorderlicht of aurora borealis noemen. Sterke stormen verplaatsen het noorderlicht zuidwaarts, waardoor het ook op lagere breedtegraden zichtbaar wordt, zoals in Nederland.

Waarschuwing van Amerikaanse weerdiensten

Op 18 januari waarschuwde het Amerikaanse Space Weather Prediction Center van de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) dat er een zware coronale massa-ejectie zat aan te komen. De experts spraken van een ‘zeer zeldzaam event’, de heftigste zonnestorm in meer dan twintig jaar tijd zelfs. Aan het eind van de dag op 19 januari of op 20 januari vroeg in de ochtend zouden de deeltjes de aarde bereiken.

Ook vannacht is het noorderlicht nog te zien. Dit is de voorspelling van het NOAA Space Weather Prediction Center.

En dat gebeurde dus ook. De wolken met geladen deeltjes van de zon raasden richting de aarde, kwamen ergens gisteravond het magnetische veld binnen en veroorzaakten een geomagnetische storm, die zo hevig was dat het noorderlicht zelfs de 52ste breedtegraad bereikte. En dat bracht ons dus dat spectaculaire schouwspel aan de nachtelijke hemel.

De zonnecyclus
De zon doorloopt een cyclus van ongeveer elf jaar. Sinds iets meer dan een jaar bevindt ze zich in een maximum, wat betekent dat de zon heel actief is. Tijdens het rustigere deel van de cyclus zijn er weinig zonnevlekken en zonne-uitbarstingen. Naarmate de cyclus vordert, neemt de zonneactiviteit toe, wat leidt tot een piek van verhoogde activiteit, bekend als het zonnemaximum. In deze fase zien we meer zonnevlekken, zonnevlammen en coronale massa-ejecties. Dit kan gevolgen hebben voor de aarde, zoals verstoringen van communicatiesystemen, maar het brengt ons ook geregeld het spectaculaire poollicht. Na het zonnemaximum keert de zon weer terug naar een rustigere fase, tot de cyclus opnieuw begint.