Trumps dreigementen rond Groenland zijn voor Europese politici een rode lijn

Er is voor de meest gezaghebbende politici van Europa dus toch een rode lijn, en die heet Groenland. Ze hebben zich rekbaar getoond tegenover Donald Trump sinds hij een jaar geleden opnieuw aantrad als president van de Verenigde Staten. Elastisch bewoog Europa mee. Nu dreigt het elastiek te knappen.

Afgelopen weekend scherpte Trump zijn dreigende taal over Groenland verder aan. Hij moet en zal het eiland aanschaffen, herhaalde hij. Om dat dreigement kracht bij te zetten, kondigde hij als strafmaatregel nieuwe importheffingen aan – 10 procent vanaf februari, oplopend tot 25 procent later in het jaar – gericht op de NAVO-landen die de voorbije dagen extra militairen stuurden naar het eiland, waaronder Nederland. Die tarieven verdwijnen enkel en alleen als hij Groenland krijgt, aldus Trump op zijn sociale medium Truth Social.

Op allerlei manieren zijn de Europeanen Washington het afgelopen jaar tegemoet gekomen. Ze sloten een uit het lood geslagen handelsdeal waarbij de EU hogere Amerikaanse heffingen accepteerde en zijn eigen invoerheffingen voor Amerikaanse goederen juist verlaagde. Ze gingen mee in Trumps eis om hun defensieuitgaven op te schroeven naar een tot voor kort onhaalbaar gedacht bedrag: 5 procent van hun bbp. Ze hielden zich stil toen het Witte Huis hen ervan beschuldigde dat zij hoogstpersoonlijk de Europese beschaving aan het uitwissen zijn.

Schade beperken

Al die concessies onderbouwden diplomaten achter de schermen met dezelfde logica: alleen door Trump tegemoet te komen, zou Europa de schade kunnen beperken. Het bedrijfsleven kon rekenen op een voorspelbare en stabiele toekomst. De NAVO zou intact blijven. Oekraïne kon blijven profiteren van essentiële Amerikaanse hulp in de vorm van inlichtingen en sancties.

Nu Trump alles uit de kast haalt om Groenland in te lijven, staat die logica op zijn kop. Wat als de zachte aanpak Trump niet heeft ingepalmd, maar juist heeft uitgenodigd om verder te blijven drukken en duwen? En wat is de veiligheidsparaplu van de VS waard, met Trump aan het roer? „We kijken echt anders naar de VS als het om onze veiligheid gaat”, aldus een EU-functionaris.

Op allerlei manieren zijn de Europeanen Washington het afgelopen jaar tegemoet gekomen

Niet voor niets klonken in de verklaringen van veel leiders dit weekend ineens nieuwe, hardere woorden dan voorheen. „Europa laat zich niet chanteren”, zei de Deense premier Mette Frederiksen. Ook de Nederlandse demissionair minister van Buitenlandse David van Weel (VVD) sprak dit weekend van „chantage”. Volgens Van Weel is dit „niet hoe bondgenoten met elkaar om zouden moeten gaan”.

„Dit gaat ver voorbij handel, dit gaat over de essentie van internationale samenwerking”, zegt een diplomaat uit een EU-land tegen NRC. „Ik kan me niet voorstellen dat er Europese leiders zijn die bereid zijn daarover compromissen te sluiten. Wat houd je dan nog over? Dan krijg je een wereldorde met twee, misschien drie grootmachten die kunnen doen en laten wat ze willen.”

Weinig begrip

Er zijn Europese leiders die het conflict willen blijven mijden. Er staat nog steeds veel op het spel als Europa Trumps dreigementen beantwoordt, en niet alleen in Oekraïne.

De Duitse industrie, met zijn grote exportmarkt, blijft bijvoorbeeld bevreesd voor de gevolgen van een confrontatie. Vorige zomer zette Duitsland nog druk op Brussel om snel tot een handelsdeal te komen. Ook nu liet Bondskanselier Friedrich Merz niet van zich horen – op een gezamenlijke verklaring met de andere NAVO-landen na.

Lees ook

Met verbluffend gemak zet Trump opnieuw de handelsrelatie met Europa op het spel

De Italiaanse premier Giorgia Meloni deed dat wel. Zij had met Trump gebeld, vertelde ze aan journalisten, en had geprobeerd om een ‘misverstand’ weg te nemen. De militairen op Groenland waren daar niet om Trump onder druk te zetten, verklaarde Meloni, maar juist om tegemoet te komen aan zijn vrees dat het eiland door Rusland of China kan worden bedreigd. Ook dit was een poging om de rust terug te brengen en de temperatuur te verlagen.

Aan andere kopstukken was zoveel begrip niet besteed. Het meest vergaande geluid kwam uit Parijs, waar president Emmanuel Macron een oproep deed aan de EU om zwaarder geschut in te zetten. De Europese Commissie – die namens de EU altijd het voortouw neemt in handelskwesties – beschikt sinds een paar jaar over een zogenaamd antidwanginstrument. Daarmee kan het snel en eenvoudig heffingen en andere strafmaatregelen afkondigen.

Boycot

Ook alternatieve suggesties deden de ronde in diplomatieke kringen, terwijl de EU-ambassadeurs zondagavond bijeenkwamen voor spoedoverleg in Brussel. De EU zou zijn toevlucht kunnen zoeken tot een groot pakket aan invoerheffingen dat klaarstond om tijdens de handelsruzie van vorig jaar te worden ingezet – ook dat kan eenvoudig geregeld worden. Zelfs een boycot van het WK voetbal in (onder meer) de VS, komende zomer, wordt geopperd.

En de EU kan nog eens goed nadenken over de handelsdeal die het blok vorige zomer sloot met Trump. De afspraken van toen moeten nog altijd formeel door het Europees Parlement worden beklonken. De verwachting was dat dat eind januari zou gebeuren. Maar zondag maakten de leiders van de drie middenpartijen allen duidelijk: daar komt niets van in zolang Trumps nieuwste tarievenregen niet van tafel verdwijnt.

Lees ook

‘Als Trump Groenland binnenvalt, is dat het einde van de NAVO. En dan staan de VS er in een toekomstig conflict alleen voor’