Raad voor Cultuur pleit voor wettelijke verankering van artistieke vrijheid

De artistieke vrijheid staat in Nederland onder druk. Die druk komt vooralsnog voornamelijk uit de samenleving, maar om te voorkomen dat de politiek zich, zoals in andere landen, met de kunsten gaat bemoeien, wil de Raad voor Cultuur dat de overheid wettelijk vastlegt dat zij zich niet mag bemoeien met de artistieke keuzes van kunstenaars. Dat schrijft het adviesorgaan in een dinsdag verschenen rapport, Maken z(onder) druk.

Het rapport verschijnt in een context van toenemende populariteit van autocraten en een afnemend begrip voor afwijkende meningen. De Raad voor Cultuur ziet kunst als een „democratisch bindmiddel” dat helpt om onverwachte ideeën, beelden en perspectieven te omarmen en in perspectief te plaatsen. „Ze zijn een tegengif voor wat de Amerikaanse historicus Timothy Snyder ‘de politiek van de onvermijdelijkheid’ noemt, een politiek die suggereert dat haar manier van denken de enige realistische is en dat er daarom geen andere levensvatbare opvattingen mogelijk zijn.”

Autocratieën zijn om die reden „niet dol” op de kunsten: zij profiteren juist van intolerantie jegens andere mensen en ideeën. In de samenleving neemt die intolerantie al toe, ziet de raad: ouders spreken schoolbesturen vaker aan op schoolvoorstellingen die ze ongepast vinden, bibliotheken merken dat scholen voorzichtiger worden met het boeken van auteurs, rondleiders van het Holocaustmuseum stuiten op „zeer negatieve reacties”.

Lees ook

Brede roep om onderzoek Openbaar Ministerie naar optreden Bob Vylan in Paradiso. ‘Fuck de zionisten, ga ze vinden op straat’

Het draagvlak voor politieke bemoeienis met de kunsten neemt dus toe, volgens de raad, en om dat te voorkomen moet de politiek nu ingrijpen. Volgens het zogeheten Thorbecke-adagium hebben Nederlandse politici niets te zeggen over wat goede of slechte kunst is, maar dat adagium heeft geen wettelijk kader. „Dat maakt de afspraak zacht, en dat brengt risico’s met zich mee.”

Artistieke vrijheid moet volgens de raad daarom wettelijk verankerd worden, en politici en overheid moeten actief uitdragen dat „iedereen in Nederland volgens de Grondwet vrij is om elkaar verhalen te vertellen en kennis te nemen van andere perspectieven”. Ook wil de Raad van Cultuur dat de politiek „terughoudend” is met het stellen van subsidie-eisen voor kunstenaars. Door voorwaarden te stellen aan de publieke financiering van kunstenaars, kan de overheid invloed uitoefenen op welke kunst wel en niet verschijnt, stelt de raad.