Trump geeft weinig om oude bondgenootschappen, weet Israël nu ook

Hoe meer toeters en bellen er aan de zogeheten Vredesraad van Donald Trump worden gehangen, des te nerveuzer wordt de grootste bondgenoot van de Verenigde Staten in het Midden-Oosten: Israël. Het is niet voor het eerst dat de Amerikaanse regering die van Israël negeert. Ondanks de vele uitingen van wederzijdse affectie merkt de Israëlische premier Benjamin Netanyahu dat de afstand met de VS toeneemt.

De Vredesraad, die komende donderdag met een ceremonie in Davos opgericht zou moeten worden, krijgt steeds meer het karakter van een concurrent van de Verenigde Naties. De regering-Trump heeft tientallen landen, waaronder Nederland, gevraagd om zitting te nemen in de raad, die hij zelf wil voorzitten. De eerste taak van de Vredesraad wordt zorgen voor de wederopbouw van Gaza. Het uitvoerend bestuur van de raad wordt sterk gedomineerd door Amerikanen, maar ook oud-minister Sigrid Kaag (D66) en de voormalige Britse premier Tony Blair zullen erin plaatsnemen.

Die aankondiging, afgelopen vrijdag, verraste de Israëlische regering totaal. Israël heeft nu ruim de helft van Gaza in handen, en controleert alle grensovergangen. De regering zit er helemaal niet op te wachten om de controle over Gaza weg te geven. Zeker niet omdat Turkije en Qatar een grote rol krijgen in de raad – landen die Israël ervan beschuldigt dat ze Hamas steunen.

Lees ook

Wie zijn de mensen die Trump aanwijst om Gaza te stabiliseren, en wat gaan ze precies doen?

Liefde van Trump voor sterke leiders

„Netanyahu komt er, erg laat, nu pas achter dat de agenda van Donald Trump een totaal andere is dan die van hemzelf”, zegt de Israëlische politicoloog en emeritus hoogleraar Shmuel Sandler. „Trump handelt niet in het belang van Israël, dat was vanaf het begin van zijn tweede termijn overduidelijk. In de Israëlische regering merken ze dat Trump zelfs meer voelt voor een sterke leider als Erdogan in Turkije.”

Deze dagen rijgen de incidenten tussen de twee bondgenoten zich aaneen. Trump dreigde Iran te bombarderen naar aanleiding van de duizenden burgerdoden na protesten tegen het Iraanse regime. De Israëlische regering, meldden media, vreesde wraak vanuit Teheran, terwijl de luchtverdediging nog niet op orde was. Netanyahu moest op Trump inpraten om het plan in ieder geval tijdelijk niet door te laten gaan.

Netanyahu komt er, erg laat, nu pas achter dat de agenda van Donald Trump een totaal andere is dan die van hemzelf

Over de toekomst van Gaza bestaan ook grote spanningen. De VS hebben de tweede fase aangekondigd van het zogeheten twintigpuntenplan voor het Palestijnse gebied, waar ondanks een staakt-het-vuren met Hamas nog dagelijks Israëlische luchtaanvallen plaatsvinden. De oprichting van de Vredesraad past in die tweede fase: er zou een overgangsbestuur in Gaza moeten komen onder internationaal toezicht.

De regeringen van de VS en Israël zijn het over vrijwel niets van het plan eens. Israël vindt dat Hamas eerst volledig ontwapend moet zijn voordat de tweede fase kan beginnen, en dat het lichaam van de laatste Israëlische gijzelaar moet zijn teruggebracht. Israël weigert zich terug te trekken achter de zogeheten gele bestandslijn, en wil ook grensovergang Rafah met Egypte niet openen, zoals de Amerikanen willen.

Lees ook

Nog elke dag dreunt het van de luchtaanvallen in Gaza, bestand of niet. ‘We zitten tussen twee grote stormen’

Op zoek naar snelle successen

De VS hebben totaal andere belangen in Gaza, zegt Shmuel Sandler. „Ten eerste zien ze Gaza als een manier om andere coalities in de regio te versterken, zoals met Saoedi-Arabië en Qatar. Ten tweede is Trump op zoek naar snelle successen, en ziet hij Gaza als een kans daartoe. En bovendien: Trump en de MAGA-wereld zijn niet heel erg geïnteresseerd in ons belang. Dat is een moeilijk inzicht voor de regering-Netanyahu, maar wel het enig juiste.”

Daar komt bij dat Trump Gaza vooral ziet als een interessant vastgoedproject. Tijdens de Israëlische vernietigingsoorlog in Gaza, waarbij tussen 2023 en 2025 de overgrote meerderheid van alle gebouwen in Gaza platgebombardeerd werd, speculeerde Trump al over een ‘Rivièra’ aan de Middellandse Zee. Dat zou de etnische zuivering betekenen van de ruim twee miljoen Palestijnen in Gaza. Internationale diplomaten weten dat het twintigpuntenplan niet los kan worden gezien van Trumps ambitie om Amerikaanse bedrijven te laten profiteren van een wederopbouw van Gaza.

De liefde tussen de VS en Israël wordt meestal openlijk en luidruchtig beleden. Netanyahu noemde Trump in oktober nog „de beste vriend die Israël ooit in het Witte Huis heeft gehad”. Maar de tweede termijn van Trump verloopt anders dan de eerste (2017-2021), toen de Amerikaanse regering veel toeschietelijker was om Netanyahu zijn zin te geven. De Amerikaanse ambassade werd toen verplaatst van Tel Aviv naar Jeruzalem, geld voor de Palestijnen werd ingetrokken en de VS steunden een grotere diplomatieke rol van Israël in de regio, onder meer met de zogeheten Abraham-akkoorden.

Trump ziet Gaza vooral als een interessant vastgoedproject

Netanyahu heeft Trump hard nodig, daarvoor zijn de economische en defensiebelangen te groot. Maar hij geeft signalen dat Israël het ook best alleen kan. Tegen The Economist zei de premier deze week dat hij binnen tien jaar af wil van de Amerikaanse militaire steun, ter waarde van 3,8 miljard dollar per jaar, die onder Trumps voorganger Barack Obama was afgesproken. „Ik zei tegen Trump: we waarderen de hulp, maar we zijn volwassen geworden.”

Hoogleraar Shmuel Sandler zegt dat deze uitspraak tactisch uitgelegd moet worden. „Trump houdt niet van gratis geld weggeven, ook niet aan Israël. Netanyahu geeft een signaal aan Trump dat hij dat inziet. Maar met financiële steun komt ook afhankelijkheid, en Netanyahu is de Amerikaanse bemoeienis met Israëlisch beleid al jaren zat. De uitspraak laat zien dat de gecompliceerde relatie met de VS onder grote druk staat.”