Mobilisatie aan de stamtafel

Waarom sterven voor Groenland? Die defaitistische vraag, een variatie op een appeasement-motto voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog („Waarom sterven voor Danzig?”), kwam maandagavond niet langs op de vaderlandse tv. Het was blijmoedig mobiliseren aan de talkshowtafels, van handelsbazooka tot force de frappe.

Eva (NPO 1), nieuw seizoen, trapte af met een in gradaties bezorgd trio gasten over het imperialisme van Trump. Zelfs de contrair stoïcijnse Jort Kelder, nooit te beroerd om sussende woorden te spreken als de gemoederen oplopen over de ,,oranje idioot” (typering van Trump in het vijfde seizoen van de serie Fargo) werd het nu te gortig. Hij twijfelde aan de geestelijke gezondheid van de MAGA-president, die net had gedreigd: geen Groenland (of Nobelprijs) voor mij, dan ook geen vrede voor de wereld. Stijlvast nam Kelder het nog wel op voor het stroopsmeren van NAVO-chef Rutte, die spreekt „vanuit een andere positie”.

Volgden twee minicolleges van historica Beatrice de Graaf en militair deskundige Mart de Kruif. De Graaf perste een geopolitieke analyse in een verwarrende metafoor van regionale biljartballen, die nodig zijn om de rule-based order te beschermen tegen het recht van de sterkste. Vijf ‘biljartballen’ oftewel machtsblokken. inclusief India en Zuid-Amerika, kunnen voor mondiale stabiliteit zorgen, zoals Europese machten dat deden in de negentiende eeuw. Haar adviezen: „accepteer dat we een biljartbal zijn”, erken dat er mondiaal vijf van die ballen nodig zijn en waarborg zo de geregelde orde thuis.

Ze zei er nog wel bij dat die evenwichtige orde in de negentiende eeuw niet „fijn” was „voor de hele wereld„ – een heel fijn understatement over de koloniale orde – maar er was tenminste geen wereldoorlog.

De Kruif deed er een schepje bovenop, met een foto van zijn ouders die de oorlog nog „in hun DNA hadden”, om te laten zien hoe „uniek” de afgelopen tachtig jaar vrede hier zijn geweest. Hij riep om existentiële bezinning: „Waar staan we voor, waar geloven we in, wie zijn wij?” De kracht van Europa zit „in de mensen”.

En zo veranderde de talkshowtafel in een peptalktafel.

In de kruitdampen

Maar daarna kwam Klaas. De eerste aflevering van het driedelige Klaas aan het front (NPO 1), waarin oud-VVD-politicus en ex-bewindspersoon Klaas Dijkhoff de oorlogsdreiging voor Nederland onderzoekt. En hoe.

Hij doet dat in een zeezieke mengeling van ego-reportage en klakkeloze Defensie-voorlichting. We zien ‘Klaas’, zoon van een beroepsmilitair, op sentimental journey naar de bases waar hij opgroeide (met filmpjes van de jonge Klaas). We zien hem staan in de kruitdampen aan een loopgraaf bij een legeroefening. We zitten gezellig met hem aan de bar een biertje te drinken met acteur Frank Lammers, die oorlog maar niks vindt (ze spelen ook een potje biljart en babbelen wat over de dienstplicht). Ter verhoging van de dreigende sfeer zien we intussen tanks rijden, marineschepen opstomen en horen we drones zoemen. Klaas bezoekt ook, ernstiger, Oekraïense oorlogsgewonden en reist naar de Poolse grens met Rusland, waar de dreiging echt „binnenkomt”.

Dat ene woord „dreiging”, herhaald als mantra, moet kennelijk serieuze historische en politieke analyse vervangen, want die ontbreekt.

Jammer, want Dijkhoff was er zelf bij. Als staatssecretaris van Justitie en (korte tijd) minister van Defensie in het kabinet-Rutte II, dat zo zwaar bezuinigde op uitgaven voor Defensie dat in 2015 „het dieptepunt” werd bereikt van 1,1 procent van het bbp, aldus een uitvoerige reconstructie van Tom-Jan Meeus in NRC (2022). In de eerste twintig minuten van de aflevering wordt de Defensie-functie van Klaas wel genoemd, drie keer zelfs (uit zijn eigen mond, bij zijn ministersportret en door een Duitse militair die vraagt wie van zijn Nederlandse bezoekers ooit de Verteidigungsminister was). Maar een terugblik hoe we politiek gekomen zijn waar we nu zijn met onze defensie, was kennelijk niet nodig. Nee, want inmiddels voelen we de „dreiging”, best wel.

Heel Nederlands: een onderwerp van leven en dood aanpakken als de persoonlijke reis van een toffe BN’er. Ja, dat komt binnen.