Parijs lijkt links te blijven, in Lyon deed groen het beter dan verwacht. In Marseille kan radicaal-rechts winnen

De campagne voor de Franse gemeenteraadsverkiezingen gaat na de eerste ronde van deze zondag onverminderd door. Op basis van de eerste uitslagen en exitpolls van peilingbureau IPSOS lijkt het erop dat de Fransen bij de eerste ronde van de élections municipales veelal kozen voor wat ze kennen – gebruikelijk bij deze lokale verkiezingen. Maar er is ook meer ruimte gekomen voor radicale geluiden, van rechts én links.

Meer landbrede conclusies over de uiteindelijke uitslagen zijn zondagavond nog niet te trekken. Dit heeft er goeddeels mee te maken dat de verkiezingen in twee ronden plaatsvinden: over een week gaan de Fransen opnieuw naar de stembus om te kiezen tussen alle kandidaten die in de eerste ronde 10 procent van de stemmen haalden. Hierop gelden twee uitzonderingen. Als een kandidaat in de eerste ronde meer dan 50 procent heeft behaald, wint die meteen. En kandidaten kunnen zich in de tussentijd terugtrekken.

Lees ook

Als radicaal-rechts regeert: behalve meer politie en een kerstparade heeft Perpignan nu ook een slechte reputatie

Grootste steden

Op lokaal niveau zijn al wel een aantal ontwikkelingen te ontwaren. Neem de grote steden. In Parijs, waar de socialistische burgemeester Anne Hidalgo na tien jaar vertrekt, is zondag opnieuw overwegend links gestemd. Hidalgo’s locoburgemeester Emmanuel Grégoire behaalde volgens een exitpoll ruim 36 procent van de stemmen, beduidend meer dan de rechtse kandidaat en oud-minister Rachida Dati die op een kleine 25 procent kon rekenen. Het lijkt erop dat de Parijzenaren volgende week tussen vier kandidaten kunnen kiezen: Dati, Grégoire en een radicaal-linkse en een centrumkandidaat.

In Marseille wordt het volgende week zeer spannend: de zittende socialistische burgemeester Benoît Payan gaat nek aan nek met de kandidaat van het radicaal-rechtse Rassemblement National, Franck Allisio. Als Allisio in Marseille, met een kleine 900.000 inwoners de één-na-grootste stad van Frankrijk wint, zou dat een enorme ideologische overwinning zijn voor het RN. Momenteel is de grootste stad in handen van deze partij Perpignan, met 120.000 inwoners beduidend kleiner.

In Lyon werd op basis van prognoses verwacht dat burgemeester Grégory Doucet van de groene partij EELV zou worden afgestraft door de kiezer, maar dat lijkt niet het geval: hij staat met een kleine 37 procent van de stemmen bovenaan. De winst is echter nog niet binnen: ook zijn centristische uitdager Jean-Michel Aulas (baas van voetbalclub Olympique Lyon) staat op zo’n soort score. In andere steden werden zittende groene maires, die bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen in 2020 in opvallend veel gemeenten wonnen, wel afgestraft. Zoals Jeanne Barseghian in Straatsburg en Anne Vignot in Besançon.

Lees ook

‘Ik accepteer niet dat een deel van het Franse volk wordt gediscrimineerd’

Radicale partijen

Verder lijkt het erop dat het RN zijn macht in de lokale politiek gaat verstevigen. In Perpignan werd partijprominent Louis Aliot in één klap herkozen, in Nice staat Éric Ciotti (die nauw met het RN samenwerkt) ruim op kop en ook in tal van andere gemeenten haalt het RN de drempel van 10 procent. De grote vraag is nu in hoeverre een landbreed front républicain zal ontstaan, waarbij kandidaten zich terugtrekken om de kans te verkleinen dat RN-kandidaten kunnen winnen en kiezers massaal op de niet-RN-kandidaat stemmen. Dit front was jarenlang een standaardpraktijk en ook zondagavond roepen partijleiders hiertoe op. Maar de vraag is of kandidaten zich daadwerkelijk zullen offeren en de handen ineen zullen slaan, zeker nu het front afgelopen jaren is gaan wankelen door de normalisering van het gedachtegoed van het RN.

RN-partijvoorzitter Jordan Bardella riep zondagavond, net zoals eerder deze maand, op tot een front tegen een andere partij: het radicaal-linkse LFI. En niet zonder reden: LFI haalde in tal van gemeenten de 10 procent-drempel, ondanks aanhoudende ophef over en kritiek op de partij en haar polariserende leider Jean-Luc Mélenchon. Het is nieuw voor LFI om op lokaal niveau zulke goede scores te halen en het kan de lokale verankering van de partij bestendigen, waar de partij profijt van kan hebben bij de presidentsverkiezingen van 2027. Maar het vormt ook een bedreiging voor andere linkse partijen, met name van de klassieke machtspartij Parti Socialiste die broodnodige stemmen ziet wegsijpelen.

Renaissance, de partij van de impopulaire president Emmanuel Macron, lijkt in de grote steden geen noemenswaardige winsten binnen te halen, maar won volgens partijvoorzitter Gabriel Attal wel in minstens honderd kleinere gemeenten (Frankrijk kent een kleine 35.000 communes) in de eerste ronde. De burgemeester van Le Havre, Édouard Philippe, een bondgenoot van Macron, kan ademhalen want hij staat zondagavond ruim aan kop. Philippe wil volgend jaar meedoen aan de presidentsverkiezingen en als hij in zijn thuisstad door de kiezer was afgestraft, had dat grote invloed kunnen hebben op zijn kansen.

Dinsdag moeten kandidaten doorgeven of ze zich terugtrekken en zal duidelijker worden tussen wie de strijd over een week beslecht wordt. Daarbij zal te zien zijn of het front républicain tegen het RN nog bestaat, en of er een tweede front tegen LFI bijkomt. En over een week zal dan duidelijk worden wie de komende jaren het scepter mag gaan zwaaien in de Franse mairies.

Lees ook

Mogelijke opvolger Macron: als Frankrijk in 2027 radicaal-rechts kiest, kan het gedaan zijn met de EU