Na zestig jaar duikt er weer een beloega op voor de kust van Nederland

Een spierwitte rug verschijnt tussen de golven van de Noordzee. Op de beelden, gedeeld door de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij Callantsoog, is de beloega in het donkere water dan ook duidelijk te zien. Het was deze zaterdag voor het eerst sinds 1966 dat een beloega is gezien langs de Nederlandse kust.

De naam van de witte dolfijn, een tandwalvisachtige, is een afgeleide van het Russische woord beloecha en betekent wit. Ze komen voor in de arctische en subarctische zeeën, hun verspreidingsgebied stopt in Europa boven Noorwegen. Toch gebeurt het, héél incidenteel, dat er eentje zuidelijker gezien wordt – zelfs tot aan Parijs. En zelfs als er eentje in Noord-Noorwegen opduikt, kan dat nieuws zijn.

In 2019 verscheen er een speelse, op mensen gerichte beloega in het water bij het Noorse stadje Ingoya. Om zijn uitgemergelde hals had dit uitgehongerde dier – een beloega kan zeven meter lang worden en tot 2.000 kilo wegen – een tuigje waaraan een onderwatercamera kon worden bevestigd. Op zijn tuigje stond: ‘apparatuur van Sint-Petersburg’. Al snel werd er gespeculeerd dat het om een Russische spion zou kunnen gaan.

Drie jaar eerder had de Russische marine in Moermansk vijf witte dolfijnen gekocht voor ‘trainingsdoeleinden’. Wat de dolfijnen precies moesten gaan doen, dat lieten ze in het midden, waardoor de wildste theorieën ontstonden. Bommen planten, torpedo’s opduiken, spioneren, vijandelijke duikers vermoorden? Het zou kunnen, vertelde een gepensioneerde kolonel in 2016 aan The Guardian, toen de vijf dieren werden aangeschaft.

Het wordt door Rusland zelf niet bevestigd. Wel zei een Russische officier op de Russische televisie dat ze dolfijnen trainen „voor oorlogsvoering, daar maken we geen geheim van”.

De beloega die in 2019 langs de Noorse kust zwom kreeg de bijnaam Hvladimir. Een samentrekking van de bekende Russische naam Vladimir en het Noorse woord voor walvis: hval. Later, na de Russische invasie, werd dat verbasterd naar Hvaldi – om duidelijke redenen. Hvaldi was op dat moment al wereldberoemd,

De Russen hebben nooit bevestigd dat deze beloega gebruikt werd voor spionage, wel dat hij mogelijk uit Moermansk ontsnapt kon zijn. Eind augustus 2024 werd Hvaldi dood aangetroffen, met schotwonden in zijn lijf. Er is „geen twijfel mogelijk dat dit vriendelijke, zachtaardige dier zinloos werd vermoord”, liet een woordvoerder van OneWhale destijds aan de NOS weten. Beloega’s kunnen zestig jaar oud worden, Hvaldi werd niet ouder dan een jaar of vijftien.

Beloega ‘speelt spelletje met zijn belangers’

In 2022 werd er eveneens een beloega gespot in de rivier de Seine, vlakbij Parijs. Het verzwakte dier overleed tijdens een reddingsactie nadat hij er al acht dagen had rondgezwommen. En de laatste keer dat er een beloega voor de Nederlandse kust werd gezien was zestig jaar geleden. Het dier kreeg de bijnaam Moby Dick, naar het boek van Herman Melville. Hij zwom de Rijn op, de directeur van de Duisburgse dierentuin wilde hem dolgraag ‘redden’, omdat de dolfijn in zijn dierentuin beter af zou zijn dan in de vervuilde Rijn.

Dat ging echter niet zo makkelijk. „Moby Dick speelt spelletje met zijn belagers”, kopte het Limburgsch dagblad op 23 mei 1966. Het dier bleek de dierentuindirecteur te slim af. Op 24 mei stond in Algemeen Handelsblad dat Moby „de grens met Nederland” was overschreden en op 26 mei schreef Trouw: „Moby Dick, dicht bij vrijheid?” – hij zwom toen al in het IJsselmeer. De sluizen bij Kornwerderzand werden voor hem opengezet, maar toch zwom hij nog één keer terug naar Duitsland. Uiteindelijk vond hij op 16 juni, om 18.42 uur, bij Hoek van Holland, de zee terug.

De beloega is aan het heen-en-weren

Nu, zestig jaar later, is er bij Callantsoog dus weer een beloega gezien. Hij is in goede conditie, zegt Jeroen Hoekendijk van SOS Dolfijn tegen de NOS. „Zou ik hem zo hebben zien rondzwemmen bij Spitsbergen, dan had ik gezegd: geen probleem. Maar in de Noordzee is het toch een beetje een ijsbeer op het strand.”

De naamloze beloega zwom zaterdagavond ter hoogte van Den Helder, maar zondag werd hij juist weer zuidelijker gezien. „Ter hoogte van Groote Keeten”, zegt Pip Duin van SOS Dolfijn aan de telefoon. „Daar heeft hij het grootste deel van de dag rondgehangen.” Waar hij naartoe gaat? „Daar valt geen peil op te trekken. Links, rechts, richting het Noorden, tien minuten later juist weer het Zuiden. Hij is een beetje aan het heen-en-weren.” Ze houden hem zolang het nodig is in de gaten.

De hoop is dat hij zijn weg terug gaat vinden naar het Noordpoolgebied – en dat het geen Russische spion is.