Legendarische musical Foxtrot in nieuwe gedaante: dansen we nog steeds op de vulkaan?

Krantenkop op de dag van de première van Foxtrot: ‘Trumps dreigementen rond Groenland zijn voor Europese politici een rode lijn’. Amerika en Europa staan op gespannen voet. Thema’s waar de kranten nu vol van staan – politieke onrust, oorlogen, populisme – werpen ook een schaduw over de vrolijke showballetten in Foxtrot, een musical die zich afspeelt in de vooroorlogse jaren dertig. In slotnummer ‘De laatste dans’ zingt de cast uitgelaten: „Maar we trekken ons er niets van aan (…) dansen op een vulkaan”.

Foxtrot is een begrip. In 1977 was de voorstelling van het befaamde duo Annie M.G. Schmidt (script) en Harry Bannink (muziek) een groot succes. De productie betekende een belangrijke stap in de ontwikkeling van het Nederlandse musicalgenre. Maar je zet zo’n voorstelling vijftig jaar later niet zomaar weer op de planken. Regisseur Joep Onderdelinden bewerkte de oorspronkelijke versie, in samenwerking met schrijver Dick van den Heuvel. Zij zetten het mes in dialogen, liedjes werden verplaatst of juist toegevoegd uit andere Schmidt/Bannink-creaties. Het resultaat is een wervelende show, waarin het ensemble in talloze formaties over de bühne waaiert, maar waar ook drama de ruimte krijgt.

Geschokt gefluister na een kus

In Foxtrot verhuist de jonge Josien (netjes gespeeld door nieuwkomer Teuntje Post) van een strenggelovig platteland naar Amsterdam. Haar rijke vader regelt een kamer in het pension, waar ze onder de vleugels belandt van revueartiesten Jules en Lisette (William Spaaij en Renée de Gruijl). Zij doen zich anders voor dan ze zijn en ook Josien speelt niet altijd open kaart. Tussen het gefluister op de gangen komen onderwerpen als abortus en homoseksualiteit aan bod – thema’s die in de jaren dertig taboe waren.

Het is verontrustend om te merken hoezeer de politieke tendensen uit het vooroorlogs Nederland, die in het verhaal naar voren komen, nu opnieuw een rol spelen. Op andere vlakken heeft de tijd gelukkig niet stil gestaan. Toen Willem Nijholt in ‘77 als Jules op het toneel een kus gaf aan zijn vriend, ging er nog een geschokt gefluister door de zaal. Nu kijkt geen theaterbezoeker daar meer van op. Natuurlijk is er nog sprake van homofobie en er zijn zorgwekkende ontwikkelingen op het gebied van lhbtiq+-rechten, maar de onzichtbaarheid van homoseksuele personages, waarover Jules zingt in het nummer ‘Sorry dat ik besta’, is geen sprake meer.

Musical ‘Foxtrot’.

foto Danny Kaan

Benen in de lucht

Sinds 2020 produceert MediaLane steevast musicals van een hoog artistiek niveau, zoals Dear Evan Hansen (2025), Sweeney Todd (2023), Come from away (2021) en Hello Dolly (2020). Foxtrot past perfect in dat rijtje, met z’n imposante decor met schuivende trappen en wanden, grote projecties en ruim opgezette choreografieën. Dat is sowieso de kracht van deze voorstelling: bij nummers als ‘De dertiger jaren’ veren de acteurs lichtvoetig over de bühne, opgezweept door het spetterend spelende orkest. Er zijn boa’s, benen worden hoog in de lucht gezwiept. Choreograaf Eline Vroon heeft vakwerk afgeleverd en de performers doen haar creaties eer aan. Hun uitvoering is strak, een lust voor het oog in energie en harmonie.

Tussen de kleurrijke balletten en liedjes over het bezoek aan een hoedenwinkel is het soms lastig schakelen naar illegale abortussen of zelfs zelfmoord

Naast de dans zijn ook het spel en de zang op orde. In het middelpunt staan Spaaij en De Gruijl. Hun revuerepetities zijn door het verhaal gevlochten en geven lucht aan het drama. Het is een koppel waar je naar wilt blijven kijken door hun humor en een stemgebruik dat elkaar goed aanvult. Spaaij maakt ook indruk in dramatische scènes. Actrice Marjolijn Touw heeft ondertussen de lachers op haar hand. Gerrie van der Klei speelde al in de oorspronkelijke Foxtrot en zingt nu, als pensioneigenaresse, het nummer ‘Kleine zwakke vrouw’ met een heerlijke jazzy rauwheid.

Waar Foxtrot niet altijd in slaagt, is het overtuigend brengen van de serieuzere noten. Tussen de kleurrijke balletten en liedjes over het bezoek aan een hoedenwinkel is het soms lastig schakelen naar illegale abortussen of zelfmoord. Die worstelingen overtuigen vooral in de muziek, dankzij Schmids scherpe teksten en Banninks prachtige composities. Zo voelt Foxtrot toch uitgesproken maatschappijkritisch. En ja, we dansen nog steeds op die vulkaan uit dat bekende slotnummer.