Kun je zien wat iemand anders denkt?

Wat verraadt jouw lichaam, nog vóór je iets zegt? Een subtiele frons, een opgetrokken wenkbrauw of de manier waarop je een kamer binnenloopt: het laat vaak zien hoe jij je echt voelt. Psycholoog Guldan Turgut van de Vrije Universiteit Amsterdam is gespecialiseerd in het lezen van die onbewuste signalen.

In deze video van Universiteit van Nederland legt ze uit hoe je lichaamstaal leert herkennen bij anderen én hoe je die kennis kunt inzetten om zelf sterker over te komen. Van een oprechte glimlach tot een zelfverzekerde houding en stemgebruik dat vertrouwen uitstraalt. Ideaal voor sollicitaties, dates en gesprekken waarin je indruk wilt maken.

Onder de video gaat Scientias in gesprek met Guldan over enkele reacties onder de video en ze geeft nog wat extra adviezen.

Scientias: Fijn dat je tijd hebt om dieper in te gaan op enkele vragen. Heb je zelf nog iets waarvan je denkt: dit is heel belangrijk om te weten?

Guldan Turgut: “Ja, ik heb drie punten, over context, de zogenaamde baseline en zelfrespect.

Eerst over context, zo’n video duurt tien minuten en daarin kun je natuurlijk niet alles behandelen. Non-verbale signalen moeten altijd in hun context worden geïnterpreteerd. Een mooi voorbeeld is een les in micro-expressies die ik ooit gaf aan psychologen en een collega micro-expressies vertoonde die duidden op walging. . Tijdens de workshop gaf ze aan dat ze last had van bepaalde geuren omdat ze zwanger was en misselijk werd van een gerecht dat op tafel stond. Dit is een goed voorbeeld van het belang van de context waarin iets plaats vindt bij het interpreteren van non-verbale signalen. Door haar ervaring te delen nam ze de anderen in de workshop mee in haar verhaal en werden haar non-verbale reacties duidelijk en begrijpelijk voor de anderen.

Het tweede punt is de baseline. Dat is een cruciale aanvulling op de video om uit te leggen. Een baseline is het normale gedrag of gebruikelijke reacties van een persoon waarop je later afwijkingen of veranderingen kunt vergelijken. Het helpt om signalen en emoties juist te interpreteren in context.

Het derde punt is zelfrespect. Het is heel belangrijk om authentiek te blijven en een relatie op te bouwen. In de video vertel ik ook dat iedereen zich wel eens onzeker kan voelen en dat maakt ons menselijk. Door zelfbewustzijn te ontwikkelen en jezelf uit je comfortzone te halen, kun je de beste versie van jezelf naar boven halen in plaats van jezelf  per ongeluk te saboteren.

Ik denk dat sommige mensen die de video zien voelen dat ze tekort schieten of worden bekritiseerd. Eigenlijk zijn deze tools juist handvatten om te groeien en jezelf te verbeteren. Niet alleen voor een sollicitatiegesprek, maar ook bij andere zaken, zoals zakelijke onderhandelingen. Als je er open voor staat en er dieper op ingaat, kom je er juist sterker uit. Het leven en leren is niet altijd zwartwit, juist daarin ligt de mogelijkheid om te groeien. Je kunt trouw aan jezelf zijn en leren hoe je je moeiteloos bij anderen kunt bewegen.

Echte kracht zit in het onderscheid trouw aan jezelf kunnen blijven én begrijpen hoe interacties werken. Niet om jezelf te verbergen, maar om vrij en moeiteloos in contact met anderen te bewegen.

Wie jezelf zijn ziet als ‘niets (meer) hoeven leren’, onderschat hoe menselijk ontwikkeling werkt. En wie ontwikkeling ziet als ‘jezelf aanpassen’, mist de kern. Identiteit hoeft niet statisch te zijn: we zijn tegelijk authentiek en in beweging. Je kunt trouw zijn aan jezelf én bewust worden van hoe je overkomt, niet om te voldoen, maar om vrijer te kiezen.”

Onder de video stonden ook nog enkele vragen, zoals van Helsakaxx die iemand die ‘authentiek is een veel leuker iemand’ vindt dan ‘iemand die zich constant bezighoudt met hoe hij/zij overkomt’. 

“Authenticiteit en bewustzijn sluiten elkaar niet uit. Sterker nog: hoe beter je jezelf begrijpt, hoe authentieker je bent. Authenticiteit straalt van binnenuit uit in houding, oogcontact en gebaren. Wie bewust aanwezig is, hoeft geen maskers te dragen want dat merken mensen meteen. Zelfbewustzijn versterkt je non-verbale congruentie (lichaamstaal komt overeen met datgene wat je met woorden zegt, red.), wat we als authentiek ervaren. Het gaat dus niet om constant bezig zijn met hoe je overkomt, maar om begrijpen waarom je doet wat je doet.”

Een andere vraag gaat over mensen die angstig zouden kunnen worden door mensen die continue op andere mensen gaan letten.

“Daar kan ik kort over zijn: mensen letten altijd op elkaar, bewust of onbewust. Onderzoek laat zien dat het aanleren van sociale vaardigheden, waaronder het bewust inzetten van lichaamstaal, kan helpen om sociale angst te verminderen en het zelfvertrouwen te vergroten.”

Dan kwam uiteraard ook de vraag langs die je kon verwachten, namelijk hoe het werkt bij ‘uitdrukking en een pokerface’ of ‘mensen met plastische chirurgie’. 

“Het is heel lastig om dieper in te gaan op hoe het werkt met botox en hoe het werkt met spiergroepen. Een pokerface of chirurgisch plat gezicht reduceert wel bepaalde uitdrukkingen, maar lichaamstaal blijft spreken. Je ogen, stem, schouders, ademhaling en subtiele gebaren blijven zichtbaar. Signalen verschuiven, die verdwijnen niet.”

Er was ook nog een vraag over de lagere stem. Een lagere stem zou zekerder klinken en een hogere onzeker.

“Zoals ik in de video uitleg kan een hogere stemtoon geassocieerd worden met energiek en dat is in heel veel gevallen mooi. Stemtoon is maar één signaal. Zelfverzekerdheid wordt ook door andere non-verbale signalen gecommuniceerd. Wie ontwikkeling ziet als ‘jezelf aanpassen’ mist de kern. Identiteit hoeft niet statisch te zijn want we zijn tegelijkertijd authentiek én in beweging. Je kunt trouw zijn aan jezelf én bewust worden van hoe je overkomt, niet om te voldoen, maar om vrijer te kiezen.

Echte autonomie ontstaat niet door alles af te wijzen, maar juist door te weten wanneer je wél en wanneer je niét meebeweegt. Dat is wel belangrijk om mee te nemen voor de mensen die hier heel kritisch instaan.”

Heb je nog iets waarvan je zegt: daar hebben we het niet over gehad, maar is wel interessant?

“Ja, er is nog een vraag die ik leuk vond onder de video, namelijk over stemgebruik en hoe ik dat heb gedaan. Je kunt je stem trainen met specifieke ademtechnieken Zelf heb ik dat gedaan met opera-zanglessen.

Verder was er nog een vraag over of lichaamstaal en micro-expressies universeel zijn of cultureel gebonden. Die vond ik ook interessant.

Basisemoties zoals blijdschap, angst of woede zijn universeel zichtbaar in micro-expressies, maar veel gebaren en lichaamstaal zijn cultureel bepaald. Ons lichaam spreekt dus een universele taal van emoties, maar de ‘accenten’ verschillen per cultuur. Wie die taal kan lezen, ziet meer dan woorden ooit kunnen zeggen.

Als laatste nog iets over vorm en inhoud, namelijk het onderscheiden van vorm en inhoud is juist een kernpunt binnen de wetenschap van non-verbale communicatie. Het aanpassen van houding, gezichtsuitdrukking of stemgebruik verandert de feiten niet, maar wél hoe iemand zichzelf presenteert. Dat is geen suggestie, dat is al decennialang onderzocht binnen psychologie, communicatie en gedragswetenschappen.”

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!