Hoe kon een trein ontsporen op een recht stuk? De dodelijke treinramp in Spanje blijft omgeven door vragen

„Vreemd”, noemt de Spaanse transportminister Óscar Puente het treinongeluk dat zondagavond plaatsvond in het zuiden van Spanje en waarbij zeker 39 doden zijn gevallen. „Buitengewoon vreemd en op dit moment erg moeilijk te verklaren”, zei hij even na middernacht tijdens een persconferentie op het Atocha-station in Madrid. „Het gebeurde op een recht stuk spoor. Alle experts die we hebben geraadpleegd, zijn totaal verbijsterd.” 

Zondagavond om 18.40 uur vertrok Iryo 6189, een hogesnelheidstrein van de Italiaanse private vervoerder Iryo, vanuit Málaga richting Madrid. Over de afstand van ruim vijfhonderd kilometer doet de trein zo’n twee uur en drie kwartier. Maar enkele minuten na een stop in Córdoba ging het mis. Veertig kilometer verderop, in de buurt van de plaats Adamuz, ontspoorden wagon 6, 7 en 8 van de hogesnelheidstrein, die 289 passagiers, vier bemanningsleden en een machinist aan boord had. De drie achterste wagons kwamen daardoor op het naastgelegen spoor terecht. 

Rond 19.45 uur botste de Alvia 2384 op de ontspoorde Iryo-wagons. Deze trein van de nationale Spaanse spoorwegmaatschappij Renfe maakt zowel gebruik van het hogesnelheidsnetwerk als van het reguliere spoornet en was onderweg van Madrid naar de Zuid-Spaanse plaats Huelva. Hoeveel mensen er precies aan boord waren is onduidelijk, de Spaanse krant El País spreekt van 184 inzittenden, maar in andere Spaanse media circuleren aantallen van 100 tot 200 passagiers. 

Duidelijk is wel dat 53 passagiers zich bevonden in de voorste twee wagons, die door de botsing ontspoorden en van het enkele meters hoge talud afvielen. De meeste slachtoffers, onder wie de 27-jarige machinist van de Alvia-trein, bevonden zich in deze wagons. De reddings- en bergingsactie van de hulpdiensten werd bemoeilijkt doordat het metaal van de wagons vervormd is door de botsing. 

Tijdens zijn nachtelijke persconferentie op het station in Madrid kondigde transportminister Puente, die maandag naar de plek van de ramp is gereisd, aan dat een onafhankelijke onderzoekscommissie onderzoek zal doen naar de toedracht van de ramp. Ook zei hij dat de slachtoffers zijn overgebracht naar zes ziekenhuizen in de provincie Andalusië. Adif, de Spaanse spoorbeheerder, heeft het treinverkeer tussen Madrid en Andalusië maandag stilgelegd, mogelijk rijden er ook de komende dagen geen treinen. 

De hulpdiensten in Andalusië meldden maandagochtend dat in totaal 73 mensen zijn opgenomen in het ziekenhuis. 24 van hen verkeren in ernstige toestand, onder wie vier kinderen, twaalf mensen liggen nog op de intensive care. Na de eerste melding om 19.50 uur kreeg de alarmcentrale meer dan honderd telefoontjes. 

Lagere snelheid dan toegestaan

Hoe de Iryo-hogesnelheidstrein kon ontsporen op een recht stuk rails, is de grote vraag die boven deze ramp hangt. Volgens een verklaring van het Italiaanse spoorbedrijf is de trein gebouwd in 2022 en werd op 15 januari de laatste inspectie uitgevoerd. Transportminister Puente zei in de nacht van zondag op maandag dat het stuk spoor waar het ongeluk gebeurde in mei nog is gerenoveerd, waarbij onder meer de wissels zijn vervangen, en dus in goede staat verkeerde. 

Álvaro Fernández Heredia, de directeur van het Spaanse spoorwegbedrijf Renfe, zei maandagochtend dat „uit de snelheidsregistraties blijkt dat de treinen met een lagere snelheid reden dan de toegestane snelheid voor dit traject”. De snelheidslimiet op dit deel van het traject is 250 kilometer per uur, volgens Heredia reden de treinen 205 en 210 kilometer per uur. 

Familieleden van slachtoffers komen informatie zoeken over de treinontsporing op het station van Huelva, waar de Renfe-trein naar onderweg was.

Foto ALBERTO DIAZ/EPA

Een menselijke fout sluit hij ook uit, omdat het spoor volgens hem „is uitgerust met een LZB-veiligheidssysteem dat menselijke fouten voorkomt”. Dat LZB-veiligheidssysteem, van het Duitse woord Linienzugbeeinflussung (beïnvloeding van de lijnsnelheid), wordt gebruikt op hogesnelheidstrajecten en zorgt voor continue communicatie tussen de trein en de centrale spoorbeveiliging, zodat de machinist niet op de fysieke seinen langs het spoor hoeft te letten. Dit systeem kan de trein ook laten afremmen, bijvoorbeeld bij een te hoge snelheid of een rood sein, of als de machinist niet reageert. 

Heredia vindt een storing in de infrastructuur of „het rollend materieel” daarom aannemelijker, al is het volgens hem „te vroeg” om de oorzaken te achterhalen. De spoorwegdirecteur roept ook op om speculatie te vermijden. 

Treinongeluk in 2013

Op het Spaanse hogesnelheidsnetwerk, met bijna vierduizend kilometer het langste hogesnelheidsnetwerk ter wereld na China, vond in de zomer 2013 ook een ernstig ongeluk plaats. In een bocht vlak voor het station van Santiago de Compostela liep een Alvia-trein met hoge snelheid uit de rails, waarna wagons omvielen en vlam vatten. Daarbij kwamen tachtig mensen om het leven. 

Later bleek dat de machinist veel te hard reed: 195 kilometer per uur, terwijl de snelheid in de bocht was gelimiteerd op 80 kilometer per uur. De machinist van de trein werd in 2024 veroordeeld tot tweeënhalf jaar cel. Ook het toenmalig hoofd van de verkeersveiligheid bij spoorbeheerder Adif kreeg een celstraf opgelegd, vanwege het falen van het spoorwegveiligheidssysteem. 

„Vandaag is een avond van diepe rouw voor ons land vanwege het tragische treinongeluk in Adamuz”, schreef de Spaanse premier Pedro Sánchez zondagnacht op X. „Geen enkel woord kan zo’n groot leed verzachten, maar ik wil u [de families van de slachtoffers] laten weten dat het hele land met u meeleeft in deze moeilijke tijd.” Sánchez reist maandag naar de plek van het ongeluk. Zijn reis naar het World Economic Forum in het Zwitserse Davos deze week heeft hij afgezegd.