De ‘ombudspolitiek’ van de Haagse Richard de Mos, behendig netwerken met simpele oplossingen, levert stemmen én geld op

2 uren geleden 1

In de WhatsAppgroep ‘posterhelden’ is zojuist afgesproken dat iemand uit het zogeheten plakteam van stadspartij Hart voor Den Haag de volgende ochtend naar de wijk Ypenburg gaat. De vrijwilliger neemt een ladder, emmers lijm en rollers op stokken mee. En zes nieuwe posters met daarop het gezicht van lijsttrekker Richard de Mos (49). Want in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen moeten alle grote aanplakborden in de stad volhangen met maar één hoofd – dat van De Mos – en één slogan: ‘En nu De Mos!’.

Dat was in Ypenburg gelukt. Totdat de hoofden plots overplakt waren met affiches van D66 met de slogan ‘Het kan wél’. „Dat gaan we even rechtzetten”, zegt De Mos lachend over de telefoon. „In verkiezingstijd moet je alles uit de kast trekken.”

En dat doet De Mos. Hart voor Den Haag is veel prominenter aanwezig in het straatbeeld dan andere stadspartijen. In álle wijken van de stad prijkt zijn groene-gele partijposter – de kleuren van de vlag van Den Haag. Achter duizenden ramen van portiekwoningen, rijtjeshuizen, cafés en mini-supermarkten. Ook op stoplichtpalen, prullenbakken en boomstammen hangen posters. Soms heeft iemand hem een Hitlersnorretje gegeven.

Maar dat is nog niet alles. Hij heeft een verkiezingskrant, op verschillende gebouwen hebben aanhangers partijvlaggen gehesen en her en der in de stad hangen enorme banners aan gevels. Ondertussen rijdt de groene-gele partijbus door de stad. Tientallen vrijwilligers en partijgenoten trekken dagelijks in gifgroene jassen over braderieën, markten en door winkelcentra, soms vergezeld door een dansende mascotte – iemand in een ooievaarspak – en vrolijke muziek.

Hart voor Den Haag doet het volgens de laatste voorspellingen van onderzoeksbureau Ipsos heel erg goed. De partij staat met 14 zetels (van de 45 in totaal) ruim bovenaan in de peiling voor de Haagse gemeenteraad. Gevolgd door GroenLinks-PvdA – 9 – en D66 met 8 zetels. Voor De Mos zou het een winst van 5 zetels betekenen ten opzichte van de verkiezingen van 2022, toen de partij met 9 zetels ook al de grootste was.

Onverminderd populair

De Mos is onverminderd populair. De langslepende strafzaak waar hij de afgelopen jaren in verzeild raakte, heeft hem niet geschaad, in tegendeel. De ex-PVV’er richtte in 2012 zijn lokale politieke partij op en in 2018 werd hij wethouder (onder meer Economie en Sport). Tot een jaar later de Rijksrecherche binnenviel in het Haagse stadhuis en in de woningen van Richard de Mos en zijn partijgenoot Rachid Guernaoui. Justitie beschuldigde de twee van omkoping, corruptie en schending van het ambtsgeheim. Ze zouden onder meer donaties hebben aangenomen van ondernemers, die in ruil daarvoor politieke hulp of een voorkeursbehandeling verwachtten.

Het duurde jaren voordat de zaak voor de rechter kwam. In 2023 oordeelde de rechtbank dat de voorman en zijn collega niet schuldig waren. Het OM ging in hoger beroep. Anderhalf jaar geleden volgde de definitieve ontknoping: het gerechtshof in Den Haag bevestigde dat van omkoping en corruptie geen sprake was. Wél hadden de twee zich schuldig gemaakt aan het lekken van vertrouwelijke informatie. De Mos kreeg daarvoor een voorwaardelijke geldboete.

DEN HAAG – Een verkiezingsposter met Richard de Mos in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. Bart Maat

De Mos vertelt dat de zaak „een enorme aanslag” was op zijn leven: jarenlang zat hij in onzekerheid. „Voor een celstraf was ik niet bang, dat was een knettergekke eis. Maar wel die voortdurende dreiging: wat hangt er boven je kop? Je baan voor altijd kwijt, je imago naar de klote. Geen werk kunnen vinden.” De Mos moest bovendien aftreden als wethouder en zijn partij belandde buiten het Haagse college. In 2022 werd zijn partij opnieuw de grootste, maar andere partijen wilden vanwege het lopende strafrechtelijk onderzoek niet met hem in het college. Zijn huidige slogan is dan ook niet voor niets: ‘En nu De Mos!’.

De Mos zegt altijd overal, dus ook nu, dat hij „volledig” is vrijgesproken van alle aantijgingen. „Wij zijn de meest onderzochte partij van Nederland en na jarenlang onderzoek is gebleken dat er niks fout is aan wat we doen.” De rechtszaak heeft hem politiek geholpen, De Mos kan zich presenteren als iemand die onterecht onder een vergrootglas lag, zegt Geerten Boogaard, hoogleraar decentrale overheden aan de Universiteit Leiden. Zo ontstaat het beeld van een politicus die het opneemt tegen het establishment, de underdog die een comeback verdient.

Zelfs bij de rechtbank verscheen hij eens met een groen-gele limousine: een manier om aandacht te trekken en zijn imago van joviale volksman te versterken

Hij is overal zichtbaar, dat is duidelijk, overigens niet alleen in verkiezingstijd. De Mos staat voortdurend in de campagnestand, zegt historicus en schrijver Geerten Waling. Bovendien is het een toegankelijke, vrolijke en optimistische politicus, vindt Waling. „Iemand die niet bang is voor een beetje bravoure. Zelfs bij de rechtbank verscheen hij eens met een groen-gele limousine: extravagant, maar ook een manier om aandacht te trekken en zijn imago van joviale volksman te versterken.”

Ombudspolitiek bedrijven

Maar misschien nog belangrijker is wat De Mos zelf ‘ombudspolitiek’ noemt. De Mos presenteert zich als iemand van het volk die naar bewoners en ondernemers luistert. „En we doen wat met de signalen.” Zijn aanpak vat hij samen in slogans als: „We brengen de straat naar de raad”, „Luisteren, terugkoppelen, leveren” en „Wij nemen de straat serieuzer dan het stadhuis”.

Bewoners maken zich grote zorgen, zo schrijft hij in zijn verkiezingsprogramma, over „ongebreidelde” bevolkingsgroei, veiligheid, bereikbaarheid, smerige straten, armoede en het tekort aan woningen. Dat wil zijn partij allemaal aanpakken. Daarnaast wil hij belastingverlaging voor huizenbezitters en een wethouder die het ambtenarenapparaat doorlicht en onderzoekt waar vervolgens op kan worden bezuinigd.

De Mos pleit ook voor een streng asielbeleid, met een volledige asielstop voor Den Haag. Alle asiellocaties in de stad moeten dicht en het uitzetten van uitgeprocedeerde asielzoekers moet topprioriteit krijgen. De stad zou volgens hem een uitzondering moeten krijgen op de spreidingswet. „We hebben een tekort aan alles; huizen, woningen, agenten, leraren, noem maar op.” Ook arbeidsmigranten zijn hem een doorn in het oog. Zij werken vaak in het Westland, maar wonen in de armere wijken van Den Haag, waar ze geregeld voor overlast zorgen. Het liefst ziet hij dat Den Haag grond in het Westland koopt om daar arbeidsmigranten te huisvesten.

DEN HAAG – Een verkiezingsposter met Richard de Mos in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. Bart Maat, DEN HAAG – Verkiezingsposters met Richard de Mos in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. Bart Maat

In het partijprogramma staan geen doorwrochte programmapunten of ingewikkelde beleidsplannen, ziet historicus Waling. Het gaat vooral om herkenbare problemen met simpele oplossingen. „Onderwerpen die dicht bij het dagelijks leven van bewoners liggen.”

Tegelijk staan er ook voorstellen in het programma die politiek of juridisch moeilijk uitvoerbaar zijn. Maar dat maakt veel kiezers weinig uit, zegt Waling. „De achterban van Richard leest: hé, iemand zet een stip aan de horizon, geeft duidelijk aan waar hij naartoe wil en werkt hard voor ons.” Veel kiezers weten ook wel dat niet alles haalbaar is. Volgens Waling zit de aantrekkingskracht juist in „de combinatie van luchtigheid, aanpakken en niet te bekrompen denken”. Hij vergelijkt het met Trump-aanhangers, „die nemen hun leider wel serieus maar niet letterlijk”.

De Mos is in onderhandelingen flexibel. In een coalitie kan hij standpunten loslaten waar hij eerder stevig campagne voor heeft gevoerd

Het partijprogramma van De Mos is volgens Boogaard en Waling vooral pragmatisch. Ombudspolitiek is meer een politieke stijl dan een middel om problemen van mensen op te lossen, zegt Boogaard. „En dat heeft voordelen, dat maakt De Mos in onderhandelingen flexibel. In een coalitie kan hij standpunten loslaten waar hij eerder stevig campagne voor heeft gevoerd.”

Aansluiten bij bestaande verbanden

En het helpt bij samenwerken én het bouwen van zijn netwerk. „Je kunt vanuit de weinige ideologie mensen uit verschillende richtingen aan je binden”, zegt Boogaard. „Zo heeft hij ook raadsleden van andere partijen binnengehaald.” En wat De Mos behendig doet, ziet Boogaard: hij sluit bewust aan bij bestaande verbanden in de stad, ondernemers, informele leiders in de wijk en lokale netwerken. En hij is goed in diversiteit. Zo ontstaat een soort netwerk van netwerken – mensen die elkaar kennen, vergelijkbare belangen delen en zich gezamenlijk achter de partij scharen, legt Boogaard uit. Het zwaartepunt ligt bij de lokale ondernemers.

Financiering van lokale partijen

Ook de financiering van lokale partijen moet anders, menen de experts. Zoals de rechter destijds zei: van kwade bedoelingen was geen sprake, maar het zou wenselijk zijn om de financiering van lokale partijen in de wet te regelen. Anders dan landelijke partijen krijgen lokale partijen nauwelijks overheidssubsidie. Daardoor zijn ze vaker afhankelijk van donaties van ondernemers. „Er is veel vaagheid over wat wel en niet mag”, zegt Waling. „Duidelijkere regels zijn nodig.” Ook De Mos denkt er zo over: „De Wet op de politieke partijen ligt al jarenlang onterecht stof te happen en moet gewoon door de Kamer worden geloodst.”

Ook een betere vergoeding voor raadsleden kan helpen, zegt Waling. „De meeste lokale politici doen dit uit betrokkenheid bij hun stad, niet om er rijk van te worden.”

Alles wijst er op dat De Mos de verkiezingen wint. Of hij wethouder kan worden is nog niet helemaal zeker. Voor zo’n functie is een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) nodig. Hoewel hij werd vrijgesproken van corruptie, is De Mos wel veroordeeld voor het lekken van vertrouwelijke informatie. Het is straks aan de screeningsdienst Justis om te beoordelen of hij geschikt is voor een bestuursfunctie. En aan de gemeenteraad om te bepalen of zij wil afwijken van de VOG-plicht, mocht hij die niet krijgen. De Mos zelf verwacht „geen enkel probleem. Het OM heeft tot twee keer toe een beroepsverbod geëist en dat is twee keer van tafel geveegd. Justis zal daar naar kijken, zo hebben mijn advocaten mij bevestigd”.

Ondertussen voert De Mos druk campagne. Ook op sociale media. Daar staan korte interviews waar hij vertelt over losliggende stoeptegels en „ratten die de polonaise lopen” in de straten. En hij houdt van een grapje. Op TikTok vraagt een partijgenoot: weet jij van wanten? De Mos verschijnt in beeld met wanten en zegt: „Zeker.”