Blue Monday: niets meer dan pure onzin in een wetenschappelijk jasje

Blue Monday duikt elk jaar weer op: die ene maandag waarop we ons zogenaamd massaal somber zouden voelen. Maar waar komt dat idee eigenlijk vandaan?

Volgens hoofdredacteur Krijn Soeteman begon het verhaal van Blue Monday in 2006. Een Brits reisbureau wilde mensen een zetje geven richting een zonnige vakantie. Dat deed het bureau niet met een gewone advertentie, maar met iets dat leek op een onderzoek. Soeteman: “Blue Monday is het resultaat van een reclamecampagne die verpakt werd als wetenschap. Het is niets meer dan een stukje pseudowetenschap dat op wiskunde lijkt.”

Foute formule

Er werd een formule opgesteld die ‘bewijst’ dat een bepaalde maandag in januari de meest deprimerende dag van het jaar is. Als het reisbureau het daarbij had gelaten was Blue Monday mogelijk een eenmalig lollig evenement geweest. Echter ging het reisbureau een stap verder: achter de schermen zochten ze naar een wetenschapper die zijn of haar naam aan de ‘formule’ wilden verbinden om deze zo meer gewicht te geven. Helaas met succes.

Toen de wetenschapper daadwerkelijk met de ‘formule’ naar buiten kwam kreeg deze vrijwel direct kritiek. Zo verwijst Soeteman naar psycholoog en wetenschapsjournalist Ben Goldacre, die er hetzelfde jaar nog een scherpe column over schreef. Goldacre stelde onder meer dat de vergelijkingen “zelfs op hun eigen voorwaarden wiskundig gezien niet kloppen”.

Ook de Nederlandse statisticus Casper Albers haalde de formule onderuit. Zijn conclusie is dat de berekening niet eens op een echte dag uitkomt. Hij vatte het droog samen met een zin die is blijven hangen: “Het is daarmee net zo onzinnig als een formule als ‘drie keer woensdag gedeeld door andijvie’.”

Niet alles is wat het lijkt

Daarmee is het achterliggende verhaal van Blue Monday vooral een waarschuwing: niet alles is wat het lijkt, zelfs als het in een wetenschappelijk jasje is gestoken. Een formule kan er indrukwekkend uitzien, maar dat betekent nog niet dat de formule ook daadwerkelijk iets zinnigs beschrijft. Soeteman: “Een formule kun je niet zomaar op een bierviltje in elkaar krabbelen. Misschien een eerste aanzet tot een idee, maar dan moet je dat nog gaan bewijzen, uitzoeken, falsifiëren en wat al niet meer.”

Leestip: Ook apen zijn gevoelig voor marketing

Waarom blijft Blue Monday dan toch elk jaar terugkomen? Volgens Soeteman is het vooral omdat het zo makkelijk is om over te nemen: veel jaaragenda’s en lijstjes met bijzondere dagen noemen ook gewoon Blue Monday. En omdat het al jaren bestaat blijft het erin staan. Soeteman vergelijkt het met een hardnekkig beeld dat iedereen kent: “Ik ben bang dat het net zo onuitroeibaar is als de voorstelling van de kerstman met een Coca-Cola in de hand.”

Sombere gedachten

En ja, helaas geloven mensen vaak dat Blue Monday dus echt bestaat. Niet omdat ze dom zijn, benadrukt Soeteman, maar omdat het meestal terloops voorbij komt. “De meeste mensen horen de term waarschijnlijk in een gezellige conversatie ergens. Gewoon tijdens een knus ochtendprogramma op de radio, of tijdens de lunch.” Op zo’n moment ben je niet altijd kritisch, zelfs als iemand erbij zegt dat het onzin is. Soeteman: “Dat kun je mensen nauwelijks kwalijk nemen.”

Toch kan Blue Monday nog wel eens best gevaarlijk zijn. Soeteman: “als je maar vaak genoeg hoort dat een bepaalde dag deprimerend is ga je er mogelijk ook naar handelen. Je let extra op sombere gedachten, of je verwacht dat jij je rot gaat voelen. Dat kan een selffulfilling prophecy worden: een voorspelling die uitkomt doordat mensen zich ernaar gaan gedragen.” Dus die extra deprimerende gevoelens die je vandaag voelt? Tsja, dat is toch echt het werk van je eigen hersenen (en niet van Blue Monday).

Soeteman wil daarom het liefst dat we zo snel mogelijk stoppen met de ‘meest deprimerende dag van het jaar’. Soeteman: “laten we Blue Monday snel ten grave dragen en er nooit meer iets over horen.” Dus hoor je in het vervolg iets over Blue Monday? Wees dan gewaarschuwd: het is toch echt pure onzin.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Graf van koning Arthur blijkt marketingtruc van monniken en De trucs van de supermarkt: zo word je verleid . Of lees dit artikel: De wetenschap achter een goede reclame | Video .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!