AZ-middenvelder Kees Smit blijkt ook in wedstrijden waarin hij weinig aan de bal komt een begenadigd talent

Kon AZ altijd maar zo spelen als afgelopen woensdag, verzuchtte de normaal goedlachse Kees Smit zaterdagavond na afloop van de uitwedstrijd tegen PEC Zwolle. Historisch was de 6-0 bekeroverwinning op Ajax, de grootste uitslag van AZ tegen de Amsterdammers ooit. Met zijn balvastheid, korte passjes of juist het uitstellen van passjes deed Smit die wedstrijd in zijn onopvallendheid bijna alles goed. En hij scoorde, iets wat Smit, vindt hij, vaker zou moeten doen.

Maar toen werd het zaterdagavond en speelde AZ een „ontzettend slechte” wedstrijd tegen PEC Zwolle, met „een heel andere energie”, zei Smit na afloop. Het werd een verdiende 3-1 overwinning voor PEC Zwolle. En Smit, het supertalent om wie de hype in de nog lopende transferperiode opnieuw groter is geworden, liet zien zich nog niet te kunnen onttrekken aan matig spel van zijn ploeg. Een verslag in zijn spoor.

18.30 uur

Steeds meer ogen zijn op hem gericht, dat voelt hij zelf ook. Spelverdeler, spelversneller, creatief brein. Sinds dit seizoen is Smit onbetwist basisspeler bij AZ. Sterker, de zeer wisselvallige ploeg is al voor een groot deel afhankelijk van de 19-jarige middenvelder.

Nog maar een jaar geleden had het grote publiek slechts flarden gezien van Smits talent. In maart 2023 ging hij viral met een wereldgoal – een schot vanuit de middencirkel – voor AZ onder 19 tegen FC Barcelona in de Youth League, de Champions League voor jeugdteams. En eind 2024 viel hij op met een doelpunt in de Europa Leaguewedstrijd tegen Fenerbahce, na een fraaie dribbel en combinatiespel.

Maar AZ-trainer Maarten Martens wachtte lang met Smit. Na onbezorgde jaren in de jeugdopleiding – sinds zijn negende was Smit elk seizoen de beste speler – moest hij bij de profs écht aan de bak. Volwassener worden in verdedigend opzicht, aan zijn lichaamskracht werken. Pas aan het einde van vorig seizoen was Smit klaar voor een basisplaats, vond Martens.

Sindsdien gaat het hard. Het EK onder 19 afgelopen zomer gaf een enorme impuls – Smit werd speler van het toernooi en gedeeld topscorer. En in het nieuwe seizoen was hij tegen Ajax en Crystal Palace ongrijpbaar met zijn lichtvoetigheid, totale controle over de bal en zuivere passing.

Hij wordt gevolgd door alle top-5-clubs van alle topcompetities

Inmiddels is Smit de meest besproken speler op de Nederlandse velden, zeker na lovende woorden van bondscoach Ronald Koeman. En doordat directeur voetbalzaken Max Huiberts onlangs aan VI vertelde dat Smit wordt gevolgd „door alle top-5-clubs van alle topcompetities”. AZ bleek bovendien de invloedrijke spelersmakelaar Jorge Mendes – hij begeleidt onder anderen Cristiano Ronaldo en Lamine Yamal – ingeschakeld te hebben om te helpen bij een transfer. De duurste verkoop van AZ ooit, moet hij worden.

Ondanks al die aandacht oogt Smit tijdens de warming-up ontspannen. Een beetje op zichzelf is hij. Hij dribbelt wat met een bal en doet wat trucjes, schiet rustig op doel en klapt in zijn handen als de stadionspeaker zijn naam omroept. Vlak voor de aftrap is een oppepper niet nodig, Smit kijkt geconcentreerd voor zich uit.

18.52 uur

Zes minuten. Zolang duurt het voordat Smit voor het eerst de bal aanraakt. Niet per se zíjn fout; AZ begint ontzettend zwak aan de wedstrijd, PEC Zwolle heeft de bal. Als Smit eindelijk wordt ingespeeld en de bal doorspeelt, is het een halve minuut later 1-0 voor PEC Zwolle, uit een scherpe counter. Met wilde armgebaren uit aanvoerder Sven Mijnans zijn onvrede richting medespelers. Smit niet, hij loopt stilletjes terug naar zijn positie.

19.15 uur

Het is niet dat Smit zich ‘verstopt’ in het eerste half uur; met zijn rechterhand laag wijzend probeert hij teamgenoten vaak duidelijk te maken dat hij aanspeelbaar is. Maar dat kan hij alleen doen als AZ balbezit heeft – slechts 38 procent in de eerste helft. PEC Zwolle speelt het vlotte combinatiespel dat Smit zo graag wekelijks met AZ zou willen spelen.

Zodoende komt hij helemaal niet in zijn spel, armgebaren verraden zijn ergernis. Zoals wanneer teamgenoot Weslley Patati een paar keer onnodig de bal verliest. Maar ook om zijn eigen spel, zei hij na afloop. „Ik wil veel bepalender zijn in wedstrijden, maar ja, als we de bal niet hebben wordt het erg lastig.”

19.30 uur

Vlak voor rust, als PEC Zwolle al 2-0 heeft gemaakt, toch een glimp van zijn talent. Met veel gevoel neemt Smit een halfhoge bal aan, speelt spits Troy Parrott in, loopt direct het zestienmetergebied in en krijgt de bal terug. Inspelen, doorbewegen: het is normaal het handelsmerk van Smit. Een Zwolle-verdediger kan net op tijd ingrijpen.

20.17 uur

Een corner van Peer Koopmeiners vliegt zomaar het doel in, AZ is terug in de wedstrijd. Het geeft de ploeg energie, ook Smit. Een stevige, maar faire tackle van Smit is het begin van een nieuwe aanval, die bijna de 2-2 oplevert. Even laat Smit zien ook gif in zijn lijf te hebben.

Door een wissel staat Smit dan al iets hoger op het veld. Hierdoor komt hij vaker in kansrijke positie. Een hard afstandsschot met de wreef – normaal schiet hij met de binnenkant – wordt geblokt. AZ is in de tweede helft beter.

20.23 uur

Het blijft opvallen, ook in wedstrijden waarin hij weinig aan de bal komt, hoe Smit met korte hoofdknikjes opzij kijkt en de omgeving scant – om de wedstrijd te lezen, looplijnen van tegenstanders in te schatten.

Zoals in minuut 83, als Smits klasse toch nog tevoorschijn komt. Hij wordt, rug naar het doel, ingespeeld door Mees de Wit, maar heeft allang gezien dat invaller Wassim Bouziane diep gaat. Zonder te kijken tikt hij de bal met buitenkant rechts door. Bouziane geeft voor, Jizz Hornkamp schiet de 2-2 binnen. Maar: buitenspel, dus afgekeurd. Het maakt de pass van Smit er niet minder fraai op.

Het is het soort actie waardoor Koeman hem afgelopen november voorzichtig vergeleek FC Barcelona-sterspeler Pedri. Het snelle voetenwerk, wegdraaien, zijn tweebenigheid: het zijn kwaliteiten die de Oranje-bondscoach bij beide spelers ziet, zei hij voor een wedstrijd tegen Litouwen.

20.29 uur

Smit snijdt vanaf rechts naar binnen en schiet zuiver met binnenkant voet op de paal. Dichterbij komt AZ niet meer. PEC Zwolle wel, de ploeg maakt in blessuretijd 3-1. Smit slaat zijn handen maar weer eens voor het gezicht.

Van zijn normaal speelse, onbevreesde spel was zaterdag weinig te zien. Toch was hij over zijn tweede helft „wel tevreden”, net als Martens. „Het was niet zijn beste wedstrijd”, zei de trainer, „maar in de tweede helft zie je dat ook hij beter gaat spelen. Hij zal zich ook in mindere wedstrijden moeten zien te onderscheiden, dat is het proces dat hij nog moet doormaken.”