Zwicht de scheidsrechter stiekem voor het thuispubliek? Misschien wel, zo blijkt uit VAR-beslissingen

Wanneer een scheidsrechter in de Premier League naar het schermpje aan de zijlijn wordt geroepen, houdt die zo goed als nooit vast aan zijn oorspronkelijke beslissing. Dat blijkt uit vier seizoenen aan data. In negentien van de twintig gevallen draait de arbiter zijn aanvankelijke oordeel na het bekijken van de beelden terug. Toch is dat niet het opvallendste resultaat van deze studie.

Britse onderzoekers hebben 1.520 Premier League-wedstrijden uit de seizoenen 2021/22 tot en met 2024/25 doorgespit. De bedoeling was om na te gaan hoe vaak scheidsrechters na het bekijken van VAR-beelden van mening veranderen en of externe factoren een rol spelen. In 250 gevallen werd de arbiter door de VAR naar het scherm geroepen. Uiteindelijk bleven na het schrappen van enkele onbruikbare gevallen 245 beslissingen over voor analyse.

Negentien op twintig keer van mening veranderen

In maar liefst 95 procent van de gevallen paste de scheidsrechter zijn oordeel aan na een blik op de beelden. Slechts twaalf keer hield hij voet bij stuk. Toch is dat aandeel niet per se reden tot bezorgdheid over de kwaliteit van scheidsrechters, vertelt hoofdauteur van de studie Daniel Walker aan Scientias.nl. Een scheidsrechter wordt immers pas naar het scherm gehaald wanneer de VAR op de achtergrond al vermoedt dat er iets mis was met de oorspronkelijke beslissing.

“95 procent is wel een hoger cijfer dan we verwacht hadden”, geeft Walker toe. “Het zou kunnen dat scheidsrechters psychologisch al voorbereid zijn om hun mening te herzien, simpelweg omdat de VAR hen niet naar het scherm stuurt om te bevestigen dat ze het bij het rechte eind hadden.”

De thuisploeg kwam er vaak goed vanaf

Precies omdat de ‘maintain’-beslissingen (de keren dat de scheidsrechter voet bij stuk hield) zo zeldzaam zijn, besloten de onderzoekers er eens nauwkeurig naar te kijken. Van de twaalf keer dat een arbiter niet op zijn beslissing terugkwam, ging het in negen gevallen (75 procent) om een situatie die rechtstreeks de thuisploeg aanging. Met andere woorden: als de eerste beslissing gunstig uitviel voor het thuisteam, bleef die ook na het bekijken van de beelden vaker overeind.

Mogelijk gaat het hier om toeval, geeft Walker ruiterlijk toe. Maar het patroon past wel in een bredere onderzoekstrend n die aantoont dat thuisploegen een voordeel genieten. Dat thuisvoordeel bleek tijdens de coronapandemie, toen de tribunes leeg bleven, trouwens een stuk kleiner uit te vallen.

“Het is beslist te vroeg om daar conclusies uit te trekken”, stelt Walker. “Met slechts twaalf beslissingen is het erg moeilijk om iets hard te maken, al blijven het interessante gegevens. Ons vermoeden is dat de plek waar de monitor staat een belangrijke factor is waar tot nu toe weinig over is nagedacht, maar waar dat wel zou moeten.”

Leestip: Vind je het gek dat voetbalfans uit hun plaat gaan? Hun hersenactiviteit doet dat ook

Verhuis het scherm naar de tunnel

De regels van de IFAB, de internationale voetbalbond die over de spelregels waakt, bepalen dat de scheidsrechter tijdens de review zichtbaar moet blijven voor het publiek. Dat heeft in de praktijk tot gevolg dat het schermpje vrijwel altijd langs de zijlijn staat, meestal dicht bij de reservebanken en dus op een steenworp van de thuissupporters.

Die nabijheid zou volgens de auteurs een rol kunnen spelen. In de psychologie spreekt men van ‘proximity bias’: de onbewuste neiging om mensen die zich dichter bij ons bevinden gunstiger te beoordelen dan wie verder weg staat.

Walkers voorstel om die bias weg te nemen is simpel: zet het schermpje in de spelerstunnel, uit het zicht van het thuispubliek. Zolang het hele verhaal wordt gefilmd en in het stadion op de grote schermen getoond, voldoen de bonden nog steeds aan de eis van transparantie; de arbiter blijft ‘zichtbaar’, alleen niet langer binnen gehoorsafstand van de meest luidruchtige fans.

Of dat werkelijk iets verandert aan de beslissingen die op het veld vallen, valt voorlopig niet hard te maken. Maar volgens Walker is het de moeite waard om hierover na te denken.

Een ‘challenge’ zoals in tennis?

De gigantische meerderheid aan herziene beslissingen doet volgens de onderzoeker trouwens ook een andere vraag rijzen. Als de scheidsrechter na een tweede blik zo goed als altijd tot de conclusie komt dat hij zich vergist heeft, waarom dan niet (zoals in tennis of American football) de coaches zelf het recht geven om een beslissing ter discussie te stellen?

“Ik denk dat het met die hoge herzieningsgraad zinvol zou kunnen zijn om een systeem te overwegen waarin trainers zelf een challenge kunnen inroepen, zoals in andere sporten”, zegt Walker. “Al denk ik niet dat het voetbal ooit die kant uit zal gaan.”

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: