Helaas: mensen met een duistere persoonlijkheid worden vaker leiders

We hebben het weleens eerder gehoord: in de top van het bedrijfsleven werken relatief veel psychopaten en narcisten. Een nieuwe studie bevestigt dat idee: vooral in sectoren die draaien om leiderschap en overtuigingskracht komen duistere eigenschappen vaker voor.

In creatieve beroepen of werk dat op de natuur is gericht, kom je juist vaker mensen tegen met een machiavellistische manier van denken. Die zijn meer manipulatief van aard en gericht op het eigenbelang.

De donkere triade

Het kille, gevoelloze gedrag van mensen die we bijvoorbeeld als leidinggevende treffen, kan voortkomen uit een reeks persoonlijkheidstrekken die bekendstaat als de donkere triade: psychopathie, machiavellisme en narcisme. Al lange tijd leggen studies verband tussen deze eigenschappen en hoe mensen zich gedragen op de werkvloer. Veel eerder onderzoek behandelde deze drie echter als brede, uniforme kenmerken.

Om een genuanceerder antwoord te krijgen op de vraag of onze persoonlijkheid ons ongemerkt richting een bepaalde carrière stuurt, splitste een team van onderzoekers uit Singapore en de Verenigde Staten de donkere triade op in zeven kenmerken: psychopathie werd onderverdeeld in durf, hardheid en ontremming. Daarnaast zijn er machiavellistische opvattingen en tactieken en narcistische bewondering en rivaliteit.

Zeven beroepsgroepen

Het team ondervroeg eerst meer dan 600 bachelorstudenten aan een grote Amerikaanse universiteit, afkomstig uit uiteenlopende studierichtingen van biologie en psychologie tot bedrijfskunde en politicologie, om hun persoonlijkheid in kaart te brengen. Twee weken later vulden dezelfde deelnemers een uitgebreide vragenlijst in over hun loopbaaninteresses, waarbij beroepen werden onderverdeeld in zeven domeinen: gezondheidswetenschappen, creatieve expressie, technologie, mensgericht werk, organisatie, invloed en natuur.

Na het verzamelen van de gegevens gebruikten de onderzoekers netwerkanalyse om in kaart te brengen hoe persoonlijkheidstrekken en loopbaaninteresses met elkaar samenhangen en elkaar beïnvloeden. Daarbij zochten ze ook naar zogeheten brugknooppunten: cruciale schakels die fungeren als verbinding tussen specifieke eigenschappen en de carrièrepaden die mensen aanspreken. Binnen psychopathie bleken mensen met durf – zelfverzekerd, kalm onder druk en van nature invloedrijk – zich vaker aangetrokken te voelen tot de gezondheidswetenschappen. Personen met hardheid, gekenmerkt door weinig empathie en vijandigheid, toonden meer interesse in technologie en praktisch, technisch werk. Ontremming, de impulsieve component, hing samen met creatieve expressie zoals kunst en design, maar ook met praktische beroepen.

Eén patroon springt eruit

De studie keek bij machiavellisme naar een cynische kijk op de menselijke natuur, gecombineerd met de neiging anderen te manipuleren of uit te buiten. Mensen met zulke opvattingen hadden interesse in leidinggevende rollen, terwijl degenen die zich meer herkenden in de tactieken vaker kozen voor creatieve beroepen en natuurgerichte werkzaamheden, zoals buiten werken of met dieren omgaan. Over het geheel genomen hadden zij duidelijk minder belangstelling voor mensgerichte beroepen. Narcisme, gedreven door de behoefte aan bewondering en een sterke focus op rivaliteit, werd in verband gebracht met interesse in invloedrijke rollen en creatieve expressie.

Eén patroon sprong er duidelijk uit: de meeste van de zeven facetten van de donkere triade hingen samen met invloed, wat wijst op een sterke aantrekkingskracht richting leiderschapsrollen waarin overtuigingskracht en macht een rol spelen. Deze patronen bleken voor zowel vrouwen als mannen te gelden.

Kleine kanttekening: de resultaten zijn gebaseerd op enquêtegegevens van studenten en niet van werkende professionals, dus het moet nog blijken of dezelfde patronen ook op echte werkplekken voorkomen. Als dat zo is, kunnen de bevindingen organisaties helpen om toxisch leiderschap te herkennen en loopbaanbegeleiders handvatten geven om mensen met donkere trekken richting een gezonder carrièrepad te sturen.

Maar tot die tijd is het in ieder geval goed om bij je baas te herkennen wat voor persoonlijkheid die heeft. Dan kun je er misschien beter mee omgaan.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Hoe we samenwerken is niet overal hetzelfde: de cultuur bepaalt wat ‘eerlijk’ is en Collega’s gaan samenwerken als er vrolijke muziek op de werkvloer draait. Of lees dit artikel: Flirten op de werkvloer doet vrouwen goed.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: