Uit de maag van een ijstijdwolf: hoe een hapje eten het einde van de wolharige neushoorn blootlegt

Onderzoekers hebben het complete genoom van een wolharige neushoorn weten te reconstrueren uit een hapje dat ooit in de maag van een ijstijdwolf belandde. Het resultaat geeft eindelijk antwoord op een van de grote raadsels uit de prehistorie: waarom stierf dit iconische dier uit?

Het verhaal begint diep in het noordoosten van Siberië, bij het dorp Tumat. Daar werd in de permafrost het bevroren lichaam van een ijstijdwolf gevonden. Tijdens de autopsie stuitten onderzoekers op iets onverwachts: een klein stukje goed bewaard gebleven weefsel in de maag van het dier. Koolstofdatering toonde aan dat het fragment zo’n 14.400 jaar oud was.

En vervolgens doken de wetenschappers van het Centre for Palaeogenetics, een samenwerking tussen de Universiteit van Stockholm en het Zweeds Natuurhistorisch Museum, dieper in de materie. Uit DNA-analyse bleek dat het om weefsel van een wolharige neushoorn ging, een van de laatste vertegenwoordigers van deze inmiddels uitgestorven soort. Een grote verrassing die de vondst extra bijzonder maakte.

Wolharige neushoorn

“Het volledig sequencen van het genoom van een ijstijddier dat is gevonden in de maag van een ander dier, dat is nog nooit eerder gedaan”, legt onderzoeker Camilo Chacón-Duque uit. “Genomen terughalen van dieren die vlak voor hun uitsterven leefden is extreem lastig, maar de beloning is er dan ook naar: het kan ons cruciale aanwijzingen geven over waarom soorten verdwijnen.”

Dat het moeilijk was, blijkt onder andere uit het feit dat het DNA in de loop van de tijd aardig uit elkaar was gevallen, het slechts in minieme hoeveelheden terug te vinden was en vermengd was geraakt met DNA van het roofdier dat een stukje van hem had opgepeuzeld. “Het was ontzettend spannend en enorm uitdagend om een compleet genoom te reconstrueren uit dit allesbehalve alledaagse monster”, maakt hoofdonderzoeker Sólveig Guðjónsdóttir duidelijk.

Verrassend gezond

De onderzoekers vergeleken het genoom van de Tumat-neushoorn met twee andere hoogwaardige genomen van wolharige neushoorns van respectievelijk 18.000 en 49.000 jaar oud. Zo konden ze een mooi overzicht maken van hoe genetische diversiteit, inteelt en schadelijke mutaties zich door de tijd ontwikkelden. Het team kon geen enkele aanwijzing vinden dat de soort genetisch verzwakte naarmate het einde naderde. Inteelt werd niet erger en ook stapelden schadelijke mutaties zich niet op. “Onze analyses laten een verrassend stabiel genetisch patroon zien, zonder veranderingen in inteeltniveaus gedurende de tienduizenden jaren voor het uitsterven”, zegt onderzoeker Edana Lord. Met andere woorden: de wolharige neushoorn was tot vlak voor zijn verdwijnen genetisch gezond en er liepen meer dan genoeg exemplaren rond op Aarde.

Klimaatverandering

Dat betekent dat de soort hoogstwaarschijnlijk niet langzaam is uitgestorven door een steeds kleiner wordende populatie. Het lijkt er eerder op dat de wolharige neushoorn vrij abrupt verdween, vermoedelijk door de snelle klimaatverandering aan het einde van de laatste ijstijd. “Onze resultaten laten zien dat wolharige neushoorns nog 15.000 jaar een levensvatbare populatie hadden, nadat de eerste mensen in noordoost-Siberië arriveerden”, vat professor Love Dalén samen. “En dat geeft te denken. Het lijkt er sterk op dat klimaatopwarming en niet menselijke jacht, de belangrijkste oorzaak van hun uitsterven was.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Tijdens de laatste ijstijd hielpen planten mee om het klimaat leefbaar te houden en Tussen de ijstijden in was het niet zo warm als verwacht. Eindelijk is er een verklaring. Of lees dit artikel: Oudste RNA ooit gevonden van wolharige mammoet: zo kwam de jonge Yuka 40.000 jaar geleden aan zijn einde.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: