Hondenpoep in het Ulvenhoutse bos is de stikstofcrisis in het klein

2 dagen geleden 3

‘Onze hond is inmiddels een bekende Nederlander”, zegt Jan Cloosterman met een grijns, als hij zaterdag wordt aangesproken door NRC in het Ulvenhoutse Bos in Noord-Brabant. Met zijn vrouw Dolly laat hij hun labrador uit, Banjer. „Afgelopen week waren we ook al op televisie. Het Journaal kwam langs en wij waren toen de enigen die hier liepen.” Banjer, onaangedaan door de media-aandacht, zit geduldig te wachten tot de wandeling begint en houdt zijn blik stoïcijns gericht op het door braamstruiken omgeven wandelpad.

Het Ulvenhoutse bos, een klein natuurgebied tussen Breda en Ulvenhout, is sinds enkele weken het nieuwste discussiepunt in de al jaren voortslepende stikstofcrisis. Aanleiding zijn meerdere informatiebijeenkomsten in december waarop omwonenden te horen kregen dat hun honden vanaf aankomende zomer niet langer welkom zijn in dit deel van het bos. Op den duur wordt het hele bos voor honden gesloten. De ontlasting van de huisdieren zorgt voor extra stikstof in de natuur, die door veehouderijen en twee omliggende snelwegen toch al zwaar belast is. De algehele drukte door het uitlaten van honden zou bovendien leiden tot verstoring van de kwetsbare flora en fauna.

Cloosterman heeft zijn twijfels bij de veronderstelde drukte in het gebied. „Nu is het weekend en zijn er wel wat mensen ja. Maar als je hier doordeweeks komt, wat wij regelmatig doen, dan lopen er misschien twee mensen.” Dat de natuur beschermd moet worden, staat voor hem niet ter discussie. „Maar dit gebied is omringd door autowegen, we hebben hier te maken met stikstof die uit Antwerpen komt. En de bijdrage die honden daaraan leveren is echt minimaal. Dit helpt niks.” Zijn vrouw Dolly is het desgevraagd volledig met hem eens.

Ergernis

Het besluit om honden te weren in het Ulvenhoutse bos is deel van een uitgebreide „gebiedsgerichte aanpak” van 28 maatregelen, waar de provincie, een aantal Brabantse gemeenten, boerenorganisatie ZLTO en Staatsbosbeheer afgelopen november samen voor hebben gekozen. Daarin staan bijvoorbeeld plannen om een weg in het natuurgebied volledig af te sluiten voor auto’s en om hoge bomen te planten langs de snelwegen om verwaaiende stikstof tegen te houden. Ook het gunstige effect van krimpende veehouderij wordt in de plannen meegenomen. Maar geen enkel voornemen wekt zoveel ergernis als het plan tegen hondenpoep.

Jaren van gesteggel en onderzoeken gingen aan het omstreden besluit vooraf. In 2023 startten omwonenden een petitie tegen het voornemen, die sindsdien vijftienhonderd keer werd ondertekend. Datzelfde jaar concludeerde adviesbureau Waardenburg Ecology na onderzoek in opdracht van verschillende overheden: „De negatieve effecten van hondenpoep- en urine in het Ulvenhoutse Bos zijn niet verenigbaar met de instandhoudingsdoelstellingen van habitattypen in het bos.”

Het onderzoek van Waardenburg Ecology leunt voor een belangrijk deel op Belgisch onderzoek uit het jaar daarvoor. Dat onderzoek telde het aantal honden in parken in de omgeving van Gent, berekende de gemiddelde ontlasting per hond in liters urine en grammen poep en concludeerde dat tot wel een derde van de totale stikstofbelasting in de natuur door het uitlaten van honden wordt veroorzaakt. Het stikstofeffect zou ook nog groter kunnen zijn, omdat de Belgische onderzoekers zich baseerden op „excretiewaarden” van beagles, terwijl ze veel honden rond zagen lopen die aanzienlijk groter waren. Ook een Wagenings onderzoek uit 1993 stelt overigens dat stikstof uit hondenpoep en -plas de Nederlandse natuur bedreigt.

Geen fazanten meer

Peter Aarts, die zaterdag twee havanezers genaamd Finn en Wes uitlaat in het Ulvenhoutse bos, verwacht dat honden en hun baasjes naar omliggende natuurgebieden zullen uitwijken als het verbod van kracht wordt. „Dan pakken we de auto en gaan naar Chaam of naar het Mastbos.” Of de natuur er slecht aan toe is, zoals Staatsbosbeheer beweert, durft hij niet te zeggen. „Maar fazanten zie je hier niet meer. Die zag je vroeger wel. Vroeger zag je hier ook wel konijnen en reeën.”

„Als we de natuur in het Ulvenhoutse Bos willen herstellen, moeten we op allerlei fronten ingrijpen. Dat doen we dan ook. Dat vraagt een bijdrage van iedereen”, zegt Saskia Boelema, gedeputeerde van de provincie Brabant. Ze wijst op het feit dat de gebiedsgerichte aanpak nog meer maatregelen omvat, die later zullen volgen. „Zo zijn we bijvoorbeeld ook met Rijkswaterstaat in gesprek over de aanpak van de snelweg, maar dat heeft meer tijd nodig.”

Een woordvoerder van Staatsbosbeheer stelt dat loslopende honden zeldzame planten vertrappen en achter wilde dieren aangaan. „In een Natura 2000-gebied hoort dat niet, hoe jammer sommigen dat ook vinden.” Ook het effect van poep en urine van honden is volgens Staatsbosbeheer niet uit te vlakken. „We hebben dat doorgerekend en de impact is aanzienlijk.”

Om de resultaten uit het Belgische onderzoek om te rekenen naar de situatie in het Ulvenhoutse bos, hebben de onderzoekers van Waardenburg Ecology een inschatting gemaakt van het aantal honden dat daar dagelijks zijn behoefte doet: tussen de 382 en 1.999 bezoekjes per dag. Maar daar zit de fout, zeggen meerdere wandelaars op zaterdag, die opvallend goed op de hoogte zijn van de ecologische rapporten die in de voorbije jaren over de kwestie verschenen.

„Kijk, dat die uitwerpselen niet goed zijn, dat snap ik. Daar kunnen we met z’n allen wat aan doen”, zegt Mireille Christiaansen die zaterdag haar beagles Kees en Kobus uitlaat in het bos. „Ik loop niet voor niks met poepzakjes aan mijn riem. Maar tussen de driehonderd en negentienhonderd honden per dag in het bos? Dat is gewoon niet zo.”