We besteden massaal denkwerk uit aan AI. Dit is wat dat doet met ons zelfvertrouwen

Steeds meer mensen besteden hun denkwerk uit aan AI. Welke impact heeft dat op ons zelfvertrouwen en ons vermogen om zelf na te denken?

Onderzoekster Sarah Baldeo van de Britse Middlesex University wilde deze vraag beantwoorden. Ze heeft daarom 1.923 volwassenen uit de Verenigde Staten en Canada tien opdrachten laten uitvoeren die je op een gemiddelde werkdag tegenkomt. Sommige waren eenvoudig, zoals een rekensom oplossen. Andere waren complexer. Deelnemers moesten bijvoorbeeld een strategie bedenken om een loonsverhoging te krijgen.

Iedereen mocht zijn of haar favoriete AI-tools gebruiken om opdrachten uit te voeren. Achter de schermen keek Baldeo met haar team hoe vaak deelnemers iets aan AI vroegen, hoe vaak ze een antwoord bijstuurden en hoeveel tijd ze namen om de knoop door te hakken.

Meer dan een hulpmiddel

Maar liefst 58 procent van de deelnemers gaf na het onderzoek toe dat AI “het meeste denkwerk” deed. En net deze groep had het minste vertrouwen in zijn of haar eigen redenering.

Actieve betrokkenheid bleek daarentegen juist beschermend te werken. “Het gebruik van generatieve AI stimuleert gezonde cognitieve activiteit wanneer het wordt ingezet voor ideevorming, dialoog en onderzoek”, vertelt Baldeo aan Scientias.nl. “We zagen dat wanneer mensen AI-antwoorden corrigeerden en meer tijd namen om generatieve AI te gebruiken bij het oplossen van een taak, dit direct samenhing met meer zelfvertrouwen.”

Leestip: AI zou voor een hond een kankervaccin op maat hebben ontworpen. Klopt dat?

Mannen leunen sterker op AI

Mannen in het onderzoek waren gemiddeld meer afhankelijk dan vrouwen. Vrouwen kwamen op een schaal van 7 uit op een gemiddelde van 4,2. Bij mannen was dit 5,4. Een echte verklaring heeft Baldeo hier niet voor, maar ze heeft wel een hypothese. “Het is mogelijk dat mannen sociaal gezien eerder geneigd zijn om technologie als ‘early adopters’ te gebruiken dan vrouwen.”

De afhankelijkheid was groter voor bepaalde taken. Bij repetitieve opdrachten, zoals plannen maken of een lijstje opstellen, lieten mensen zich het makkelijkst leiden door de chatbot. Bij introspectieve vragen, zoals nadenken over je eigen karakterfouten, bleven ze meer zelf aan het stuur.

Gaan we allemaal op elkaar lijken?

Baldeo waarschuwt ook voor wat ze “intellectuele nivellering” noemt. “Dat betekent dat we allemaal meer op elkaar gaan lijken wanneer we afhankelijk worden van generatieve AI om onze gedachten en communicatie te formuleren.”

Er is mogelijk nog een neveneffect van al dat AI-contact: we hebben bepaalde menselijke ervaringen minder, waardoor we daar ook minder goed mee leren omgaan. “Mensen beginnen moeite te krijgen met emoties waar AI niet goed mee omgaat: verveling, meningsverschillen en frustratie.”

Daarbovenop komt wat er in ons brein gebeurt. Hersencellen en verbindingen die we niet gebruiken, worden geleidelijk afgebroken. Wie al zijn creatieve denkwerk uitbesteedt, riskeert dus meer dan alleen gemakzucht. “Mensen moeten zich vooral zorgen maken over het uitbesteden van al hun creatieve taken aan AI en daardoor hun ‘neurale synapsen gezond houden’ verliezen.”

AI-vrije dagen als oplossing

Baldeo raadt daarom aan om twee à drie dagen per week bewust geen AI te gebruiken om je brein scherp te houden. In haar onderzoek vond ze aanwijzingen dat zulke pauzes de automatische reflex doorbreken om meteen de chatbot erbij te halen.

In haar studie werpt ze bovendien een idee op dat in toekomstige AI-systemen geïmplementeerd zou kunnen worden. Makers van AI-systemen zouden af en toe bewust wrijving kunnen inbouwen, bijvoorbeeld door terug te vragen: “Heb je het eerst zelf geprobeerd?” Op die manier stimuleert de technologie nadenken in plaats van het over te nemen.

De kernboodschap is kort maar krachtig: “Train AI, in plaats van dat AI jou traint. De relatie tussen mens en AI is een partnerschap tussen twee partijen, en wij hebben volledige controle over hoe die relatie zich ontwikkelt.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook AI overschat vaak hoe rationeel je kan denken en Door AI-chatbots gaan we steeds meer op elkaar lijken. En dat wil je niet. Of lees dit artikel: ChatGPT als huisarts? Vergeet het maar: dit is waarom de digitale dokter door de mand valt.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: