Voor auto- en staalstad Monterrey is het handelsakkoord met de VS van levensbelang

Als een ritmisch, industrieel orkest brommen, grommen en stampen de machines in de fabriekshal van familiebedrijf Maldonado. Uit grote apparaten, met allerlei slangen en lichtjes, sproeien vonkenregens. Metalen platen worden bewerkt, stalen balken gebogen. Zwijgende mannen met plastic helmen en fluorescerende vesten lopen eromheen. Zij laten de machines draaien, 24 uur per dag, zeven dagen per week.

Alles wat van staal is, kan deze fabriek maken – uitlaten voor vrachtwagens, rioleringsbuizen. Van de productie gaat 95 procent naar de Verenigde Staten, tegelijk de leverancier van het gebruikte staal. Deze fabriek, op drie uur rijden van de grens tussen beide landen, is een schoolvoorbeeld van de verwevenheid van beider economieën. Met name de industrie in Monterrey is vergroeid met de VS, zeker ook dankzij het handelsakkoord USMCA.

Dit United States-Mexico-Canada Agreement werd in 2020 afgesloten, tijdens Donald Trumps eerste termijn als president van de VS, als opvolger van het handelsakkoord NAFTA. Bij de ondertekening noemde Trump het akkoord „de grootste, eerlijkste, meest evenwichtige en modernste handelsovereenkomst die ooit is gesloten”. En hoewel de handel tussen Canada, de VS en Mexico al omvangrijk was, heeft het akkoord hun economieën een flinke impuls gegeven en verder verstrengeld.

De vrijhandelszone die de drie landen onder het USMCA vormen, is de grootste ter wereld, met ruim een half miljard consumenten en een gezamenlijke economie ter grootte van bijna 35.000 miljard dollar. Van de Mexicaanse goederenexport gaat zo’n 80 procent naar de VS. Omgekeerd is Mexico ook het grootste exportland voor de Amerikanen.

Kaarsrechte snelweg

Monterrey is door een kaarsrechte snelweg verbonden met de Texaanse stad Laredo. Vrachtwagens rijden onophoudelijk heen en weer. Met name voor de auto-industrie is Monterrey belangrijk. Al sinds de jaren zestig zoeken buitenlandse automerken er hun heil. Tegenwoordig vind je er merken uit de hele wereld terug. General Motors, Volvo, Volkswagen, Nissan, Toyota – allemaal hebben ze er fabrieken waar auto’s of onderdelen ervoor worden gemaakt.

De auto-industrie vormt de kern van het trilaterale handelsakkoord, vanwege het enorme belang ervan voor de Noord-Amerikaanse economie. De sector is goed voor bijna een kwart van de handel tussen de drie landen en biedt er zo’n veertig miljoen mensen werk. Samen – de VS en Mexico voorop – zijn ze goed voor zo’n 18 procent van de wereldproductie. Auto’s en hun onderdelen passeren tíjdens het productieproces vaak meerdere keren de grenzen tussen de VS, Mexico en Canada. En dankzij USMCA gaat dat zonder heffingen.

Zo kan het dat staal voor het chassis van een auto in de Amerikaanse staat Michigan wordt gemaakt, waarna er in Canada onderdelen van worden gemaakt. Die worden dan weer in Monterrey geassembleerd en vervolgens gaat het geheel naar de VS voor eindmontage. Het USMCA-akkoord bepaalt dat een auto voor ten minste driekwart in de aangesloten landen moet worden geproduceerd om in aanmerking te komen voor de voordelen van de overeenkomst.

Deuk in de relatie

Maar de relatie heeft het afgelopen jaar een deuk opgelopen. Trump voerde bij zijn terugkeer in het Witte Huis importheffingen in die onder meer de belangrijke handelspartners in het noorden en zuiden zwaar troffen. Zo legde hij in maart vorig jaar heffingen tot 25 procent op ingevoerd staal, en hij verdubbelde dat nog eens in juni. Ook kwamen er heffingen van 25 procent op Mexicaanse en Canadese goederen die buiten de USMCA-afspraken vielen.

Hoewel het Amerikaanse Hooggerechtshof recentelijk een streep door die heffingen haalde, is de onzekerheid die erdoor ontstond bij de handelspartners niet verdwenen. In reactie op de uitspraak voerde de president een wereldwijd tarief van 10 procent in.

De voordelen van USMCA zijn tanende, stelt César González Islas dan ook vast. Hij is economisch adviseur bij het metaalbedrijf Maldonado. „Het was een kettingreactie. Trump voerde heffingen in op staal, dat uiteraard in auto’s zit. Prijzen stegen, wat werd doorberekend aan consumenten in de VS – die minder gingen bestellen. Het was voor het eerst dat we in Monterrey zagen dat de lucratieve relatie met de VS een schaduwzijde heeft.”

Onzekerheid is slecht

Onzekerheid is slecht voor de economie, benadrukt González Islas. En volgens hem staat Donald Trump gelijk aan onzekerheid. „De Amerikaanse regering kan morgen ineens zeggen: ‘Weet je wat, nee, we doen er niet meer aan mee.’ Dan is de economische samenwerking niet meteen verdwenen, maar het gaat om het perspectief op de lange termijn. En dat verdwijnt wel. Daarom zijn de komende maanden zo belangrijk.”

De drie landen evalueren het USMCA dezer dagen. Bij de ondertekening spraken ze af dat ze na zes jaar zouden besluiten de overeenkomst met tien jaar te verlengen, eventueel wijzigingen door te voeren óf, in het uiterste geval, het akkoord helemaal te schrappen. Half maart begonnen Mexico en de VS gesprekken over herziening, naar verwachting sluit Canada in mei aan. Vóór 1 juli moeten ze een besluit nemen over de toekomst van USMCA.

Met name aan de Amerikaanse kant bestaan zorgen over het akkoord. Die zijn meermaals uitgesproken, onder meer door Trump zelf, en ze richten zich op het hart van het handelsakkoord. Trump ziet de USMCA als een achterdeur voor Aziatische autobedrijven die via Mexico de Amerikaanse markt op gaan. Om de Amerikanen tegemoet te komen, voerde Mexico al hoge heffingen in op producten uit China, waaronder auto’s. Tijdens de onderhandelingen over de hernieuwing van de handelsafspraken moet blijken of de Amerikanen dat voldoende vinden.

„Vergis je niet”, zegt González Islas, „de druk op de Amerikaanse regering om dit akkoord te verlengen en niet te veel te veranderen, is enorm. De belangen zijn groot. Ik verwacht niet dat de VS zich zomaar terugtrekken. Maar tegelijkertijd is deze situatie een wake-upcall voor Mexico: we praten er al jaren over, maar moeten nu echt nadrukkelijker kijken naar andere afzetmarkten om minder afhankelijk van de VS te worden.”

Rijkste stad van latijns-Amerika

In Monterrey zijn met name de kleinere ondernemers kwetsbaar voor grote veranderingen in de handel met de VS, zeker als ze hun bestaan op die relatie hebben gebouwd. Dat geldt bijvoorbeeld voor het staalverwerkingsbedrijf van Conrade Cristán Gutiérrez. De inmiddels 78-jarige ondernemer begon met één machine, halverwege de jaren negentig. Nu heeft hij twee fabriekshallen met tientallen werknemers. Wat niet is veranderd: „Bijna alles wat hier gemaakt wordt, gaat naar de VS.”

Gutiérrez leidt rond. In de broeierige fabriekshal draaien breedgeschouderde mannen – hij noemt ze steevast hijo, zoon – aan machines. Verderop spatten de vonken van een automatische zaag die grote buizen doorsnijdt. Gutiérrez lacht. „Hier kom ik tot rust. Monterrey slaapt nooit.” Hij haalt een lokaal grapje aan. „Als Mexico huilt omdat het crisis is, gaan wij in Monterrey zakdoekjes maken.”

De geboren regiomontano, zoals mensen uit Monterrey worden genoemd, heeft zijn stad in de loop der jaren zien groeien. „De hele wereld komt naar Monterrey omdat hier talent zit, omdat de mensen hier hard werken en omdat we precies begrijpen wat onze klanten willen”, zegt hij. „En kijk ons nu: dit is de rijkste stad van Latijns-Amerika.”

Gutiérrez wil er niet aan denken wat er met zijn bedrijf gebeurt, of met Monterrey in het algemeen, als de onderhandelingen over herziening van het USMCA-akkoord op niets uitlopen. „Hier in Mexico zijn we gewend aan crises. Maar het zou een hele grote klap betekenen, dat wel.”

Voordelig vestigingsland

Mexico streeft in die onderhandelingen met de VS naar volledige afschaffing van heffingen op staal, aluminium en voertuigen, liet de Mexicaanse president Claudia Sheinbaum weten bij aanvang van het overleg. Ook hoopt zij dat de 75-procentseis voor de oorsprong van auto’s van tafel kan. Haar land zet al jaren in op nearshoring, waarbij bedrijven en fabrieken uit de hele wereld zich in Mexico vestigen om dichter bij de Amerikaanse afzetmarkt te zijn.

Dat de VS juist groot belang hechten aan de herkomst van auto’s en andere goederen – terwijl Mexico vooral een voordelig vestigingsland wil zijn – kan de onderhandelingen compliceren, zegt de Mexicaanse econoom Gabriela Siller. „Aanscherping van de regels voor de oorsprong van auto’s binnen het USMCA bezorgt alle landen problemen. Ik denk dat Mexico z’n onderhandelingspositie vooral kan verbeteren door zich nadrukkelijker te richten op andere markten. Dat betekent niet: minder verkopen aan de VS, maar juist meer aan bijvoorbeeld Europa.”

Siller bevestigt wat ondernemers in Monterrey zeggen: Trump, zijn heffingen en zijn onderhandelingen veroorzaken onzekerheid. En dat is slecht voor het zakendoen. Of zij ook denkt dat er straks helemaal geen USMCA meer is? „Die kans is nihil. Noord-Amerika is één economie. Daar gaat een tijdelijke president niets aan veranderen.”