Onder druk van de Trump-heffingen haalt Canada de banden met ‘meer voorspelbaar’ China aan

Het was een ontnuchterende constatering van de Canadese premier Mark Carney, afgelopen vrijdag in Beijing. Gevraagd of China een meer berekenbare partner is voor zijn land dan de Verenigde Staten, stelde Carney voorop dat de Canadese betrekkingen met het buurland „veel gelaagder, veel dieper, veel breder zijn”. Maar, voegde hij toe over zijn besprekingen met China in de afgelopen maanden: „Ja, China is voorspelbaarder, en daar zie je de resultaten van”.

Met zijn uitspraken vrijdag doelde Carney op het handelsakkoord dat hij afgelopen week tijdens een tweedaags bezoek sloot met China: Canada laat de komende jaren 49.000 elektrische voertuigen uit China toe, met een importheffing van 6,1 procent in plaats van de huidige 100 procent. China gaat weer Canadese landbouw- en visserijproducten kopen, met name koolzaad, een belangrijk Canadees exportproduct. Importheffingen daarop worden teruggebracht tot 15 procent.

Het akkoord tussen Canada en de Chinezen laat zien hoezeer de Amerikaanse heffingenpolitiek internationale handelrelaties doet verschuiven. Alsof hij zijn onvoorspelbaarheid nog eens wilde onderstrepen, kondigde de Amerikaanse president Donald Trump zaterdag nieuwe importheffingen op goederen uit een achttal Europese landen aan, vanwege hun betrokkenheid bij de Deense verdediging van Groenland. Europese regeringsleiders reageerden fel.

De Canadese stap werd door meerdere Amerikaanse media omschreven als „een breuk met de Verenigde Staten”. Met name de toelating van Chinese stekkerauto’s tot de Canadese markt is pikant: Canada hield die sinds 2024 juist tegen, in samenwerking met de VS. Beide landen wilden ze weren van de Noord-Amerikaanse markt om de autosector op het continent te beschermen tegen gesubsidieerde autoproducenten in China.

Topprioriteit

Hoewel het gaat om een relatief beperkte handelsovereenkomst, is de toenadering tussen de twee landen significant. Voor Canada betekent het dat de regering van Carney ernst maakt met hoognodige diversifiëring van de buitenlandse handel, om economische afhankelijkheid van de VS te verminderen. Dat is een topprioriteit sinds zijn aantreden, vorig voorjaar, omdat de Amerikaanse president Donald Trump de decennialange economische integratie tussen de twee buurlanden onverwachts wil terugdraaien.

De VS zijn veruit de grootste handelspartner van Canada: ruim driekwart van Canadese exporten gaat naar de zuiderburen, in 2024 ter waarde van ruim 412 miljard dollar. Tot woede van veel Canadezen heeft Trump vorig jaar invoerheffingen ingesteld op Canadese producten, waaronder forse tarieven op aluminium en staal. Hoewel heffingen niet gelden voor veel andere importen die vallen onder het Noord-Amerikaanse vrijhandelsverdrag USMCA, zijn onderhandelingen tussen Canada en VS over de toekomst van hun handelsrelatie de afgelopen maanden nog op niets uitgelopen.

Lees ook

Canadese vrees wordt werkelijkheid: ‘De ironie is dat de VS zichzelf in de voet schieten’

Canada maakt zich zorgen over de toekomst van vrijhandel met de VS, een hoeksteen van de Canadese economie sinds 1989. Het USMCA-verdrag, gesloten tijdens Trumps eerste termijn als opvolger van het NAFTA-vrijhandelsakkoord tussen de VS, Canada en Mexico uit 1994, moet dit jaar worden heronderhandeld. Hoewel de beide buurlanden de twee grootste handelspartners van Amerika zijn, toont Trump daar weinig interesse voor en stelt hij met enige regelmaat dat de VS geen import uit Canada nodig hebben. Vorige week herhaalde hij dat nog met betrekking tot de omvangrijke Canadese auto-industrie, tijdens een bezoek aan een assemblagefabriek van de autoproducent Ford in Michigan.

Bittere noodzaak

Toenadering zoeken tot China, de andere economische grootmacht en de op één na grootste handelspartner van Canada, is voor Carney dan ook bittere noodzaak. En een forse draai: nog geen jaar geleden omschreef de Canadese premier China als „de grootste bedreiging voor de veiligheid” van het land.

Betrekkingen tussen China en Canada waren sinds 2018 tot een dieptepunt gedaald nadat China twee Canadezen, de zogenoemde ‘twee Michaels’, oppakte en opsloot op beschuldiging van spionage. Dat werd algemeen beschouwd als ‘gijzelaarsdiplomatie’: Beijing deed dat in reactie op de arrestatie door Canada van Meng Wanzhou, topbestuurder van het Chinese techbedrijf Huawei, op verzoek van de VS (de drie betrokkenen werden in 2021 vrijgelaten). Sindsdien heeft Canada China beschuldigd van inmenging bij verkiezingen, met name door middel van druk op leden van de Chinese diaspora in Canada.

De Canadese premier Mark Carney vrijdag tijdens zijn bezoek aan Beijing, het eerste bezoek van een Canadese premier aan China sinds 2017.

Foto Carlos Osorio / Reuters

Die ontwikkelingen maakten een einde aan een langdurig Canadees denkbeeld dat het land lucratieve handelsbanden met China kon opbouwen en daarbij kon bijdragen aan democratisering en respect voor mensenrechten door Beijing. Die laatste illusie is allerminst terug – maar binnen de veranderde context in de wereld acht Carney de tijd rijp om de economische betrekkingen toch aan te halen. „We nemen de wereld zoals hij is, niet zoals we zouden willen dat hij was”, zei hij. Ook nam hij afstand van de aanpak van zijn voorganger, Justin Trudeau, om meningsverschillen publiekelijk aan te kaarten – wat Carney betreft is ‘megafoondiplomatie’ uit.

We nemen de wereld zoals hij is, niet zoals we zouden willen dat hij was

Critici plaatsen vraagtekens bij de drastische draai van Carney en waarschuwen dat een détente met China de Canadese relatie met de VS nog verder kan verstoren. Canadezen hielden hun adem in: zou Trump in reactie op de deal hard uithalen naar hun land? Tot veler verbazing reageerde de president laconiek. „Dat is wat hij zou moeten doen”, zei Trump vrijdag in Washington over Carney tegen journalisten. „Het is goed voor hem om een ​​handelsakkoord te sluiten. Als je een deal met China kunt sluiten, moet je dat doen.”

Of Trump Canada alsnog straft, zal moeten blijken. Binnen Canada waren de reacties gemengd. De westelijke prairieprovincies, die te lijden hadden onder de hoge Chinese heffingen op koolzaad, reageerden verheugd. Maar Doug Ford, premier van de provincie Ontario, waar de Canadese auto-industrie is gevestigd, was vernietigend. „China heeft nu voet aan de grond op de Canadese markt en zal dat in zijn eigen voordeel gebruiken, ten koste van Canadese werknemers”, reageerde hij.

Lees ook

De ‘autohoofdstad van Canada’ kan niet zonder handel met de VS

Aan de rechterflank van het politieke spectrum ontstond bovendien consternatie over een uitspraak van Carney over een „nieuwe wereldorde” tijdens een betoog in Beijing over het belang van bilaterale economische betrekkingen tussen landen, nu internationale regels onder druk staan. Complotdenkers zagen daar een aanwijzing in van schimmige bedoelingen van de voormalige centrale bankier en beschuldigden de premier ervan Canada „uit te leveren” aan de Chinezen.

Voor China biedt toenadering tot Canada een kans om een historische bondgenoot van de VS meer los te weken van Amerika. Al verwacht Beijing daar volgens waarnemers geen wonderen van. „Canada is een belangrijke bondgenoot van de VS en diep verankerd in de Amerikaanse veiligheids- en inlichtingensystemen”, zei Sun Chenghao, onderzoeker bij het Centrum voor Internationale Veiligheid en Strategie van de Tsinghua Universiteit, tegen Reuters. „Het is daarom zeer onwaarschijnlijk dat het land zich strategisch van Washington zal afkeren.”