Historici zaten mis: Britse wegen werden al in de achttiende eeuw aanzienlijk beter

Een nieuw onderzoek laat zien dat tolwegen vroeger aanzienlijk beter waren dan de rest van het Britse wegennet.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Een nieuw onderzoek laat zien dat tolwegen in Engeland en Wales in de achttiende eeuw een veel grotere rol speelden dan eerder gedacht. Volgens de onderzoekers zorgde het zogeheten turnpike-systeem toen al geruime tijd voor betere wegen. Reizigers kwamen daardoor sneller en veiliger op hun bestemming aan. De studie verscheen in het vakblad Explorations in Economic History.

De komst van tolwegen

Turnpikes waren wegen die werden beheerd door lokale turnpike trusts. Die werden opgericht via wetten van het parlement. De turnpike trusts mochten tol heffen en geld lenen om wegen te onderhouden en te verbeteren. Dat systeem ontstond rond 1660 omdat het lokale bestuur vaak te weinig geld en middelen had om de wegen in hun eigen gebied goed te onderhouden.

Voor het onderzoek analyseerden wetenschappers van UC Irvine en de University of Cambridge bijna 100 reisdagboeken uit de periode tussen het midden van de zeventiende eeuw en 1820. Die dagboeken geven een bijzonder inkijkje in het reizen van toen. Mensen schreven niet alleen over waar ze heen gingen, maar ook hoe de (tol)weg erbij lag en hoe prettig de rit was.

Leestip: Britten hebben totaal verschillende voorouders blijkt uit 15.000 jaar oud DNA uit grotten

De onderzoekers koppelden de beschreven reizen aan historische kaarten en bekeken welk vervoermiddel mensen gebruikten, hoe snel ze reisden en hoe zij de wegen beschreven. Op basis van woorden als “excellent”, “flat”, “repaired” of juist “horrible”, “dangerous” en “totally impassable” gaven ze wegen een kwaliteitsscore.

Te paard

Uit de analyse komt een duidelijk beeld naar voren: tolwegen scoorden veel beter dan gewone wegen. Meer dan de helft van de normale wegen werd als ‘slecht’ omschreven. Voor tolwegen was dat minder dan een kwart. Ongeveer 40 procent van de afgelegde kilometers op een tolweg werd zelfs als ‘goed’ omschreven. Dat percentage bleef bij gewone wegen onder de 20 procent.

Dat is opvallend, omdat historici al lang debatteren over de vraag wanneer de Britse wegen echt beter werden. Vaak wordt gewezen naar de negentiende eeuw, toen bekende wegontwerpers als Thomas Telford en John Loudon McAdam met nieuwe technieken kwamen. Volgens de onderzoekers begon die verbetering dus niet pas in de negentiende eeuw, maar was die al in de achttiende eeuw op veel plekken goed zichtbaar.

De veranderingen zie je ook terug in de manier waarop mensen reisden. Voor 1760 werd 77 procent van de beschreven afstand te paard afgelegd. In de jaren daarna verschoof dat sterk: in 1820 werd 73 procent van de afstand afgelegd in door paarden getrokken voertuigen, zoals koetsen. Dat wijst erop dat wegen geschikter werden voor wielen. Slechte, modderige of smalle wegen maakten het reizen met een koets vaak lastig en soms zelfs ronduit onmogelijk.

Gemiddelde snelheid

Ook de gemiddelde snelheid ging omhoog. De snelheid van postkoetsen steeg van ongeveer 4 mijl per uur in het begin van de achttiende eeuw naar ongeveer 8 mijl per uur aan het begin van de negentiende eeuw. Privékoetsen gingen van ongeveer 4 naar 6 mijl per uur. Op tolwegen lag de snelheid meestal zo’n 2 mijl per uur hoger dan op andere wegen.

Toch was snelheid volgens de onderzoekers niet het belangrijkste. Hoogleraar Alan Rosevear legt uit: “Historici keken tot nu toe vooral naar de gemiddelde reissnelheid als maat voor technologische ontwikkeling en verbetering. Echter hadden schrijvers het daar maar zelden over. Zij waren veel meer bezig met veiligheid en comfort: mensen wilden veilig aankomen op de bruiloft van hun neef of nicht, en niet totaal door elkaar geschud of met een nat pak.”

Het onderzoek breidt de bekende geschiedenis van Groot-Brittannië op een waardevolle manier uit. Volgens de onderzoekers droegen turnpikes op een belangrijke manier bij aan de (komst van de) Industriële Revolutie: het betere wegennet zorgde ervoor dat goederenvervoer goedkoper werd en stimuleerde handel tussen verschillende regio’s, nog voordat de Industriële Revolutie had plaatsgevonden.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Hoe de Zaanstreek ooit een van de grootste industriegebieden van Europa was – en wat dat met AI te maken heeft en Eerste succesvolle internet al tijdens de Franse revolutie . Of lees dit artikel: Hoeveel wegen leidden er écht naar Rome? Het waren er meer dan gedacht .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: