Elke 2,2 minuten gaat ergens in Europa iemand plots dood en het probleem wordt steeds erger

Tussen 2010 en 2020 overleden meer dan 2,5 miljoen mensen in Europa plotseling. Dat komt neer op grofweg een dode per 2,2 minuten. En het probleem lijkt erger te worden, zo blijkt uit een studie in vakblad The Lancet.

Artsen spreken van een plotse dood als iemand onverwacht overlijdt binnen een uur nadat de klachten beginnen, of binnen 24 uur als er niemand bij was op het moment zelf. In veruit de meeste gevallen gaat het om hartaandoeningen zoals vernauwde kransslagaders. Ook hersenbloedingen, longembolieën of vergiftigingen horen bij deze categorie.

Het getal van 2,5 miljoen blijkt uit de sterftegegevens van 26 Europese landen die afkomstig zijn uit de databank van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Het aantal plotse overlijdens per 100.000 inwoners, zo blijkt uit de cijfers, is op tien jaar tijd gestegen met 31 procent. In 2010 ging het om 3,75 plotse overlijdens per 100.000 inwoners. In 2020 was dat opgelopen tot 4,97 per 100.000.

Vrouwen halen mannen in

Mannen blijven absoluut gezien vaker het slachtoffer; ze maken bijna driekwart van alle gevallen uit. Bij vrouwen stijgt het aantal plotse sterfgevallen wel sneller. Hoe dat komt kunnen de onderzoekers niet met zekerheid zeggen.

Ze hebben er wel verschillende verklaringen voor. Artsen herkennen een hartprobleem bij vrouwen vaak later, omdat vrouwen vaker atypische klachten hebben zoals kortademigheid of pijn in de kaak of rug in plaats van de typische pijn op de borst. Vrouwen worden bij een hartstilstand op straat ook minder vaak gereanimeerd door omstanders. Bij vrouwen zie je ten slotte vaker een hartritme dat moeilijker te herstellen is met een schok van een defibrillator.

Ook risicofactoren zoals diabetes en een hoge bloeddruk nemen bij Europese vrouwen toe. Na de menopauze worden vrouwen bovendien gevoeliger voor hartritmestoornissen. Al die dingen samen zouden kunnen verklaren waarom de kloof tussen mannen en vrouwen langzaam kleiner wordt.

Leestip: Mensen die antidepressiva slikken lopen mogelijk grotere kans op plotse hartdood

Oost en zuid doen het slechter

Europa is uiteraard geen monoliet. Er zit een duidelijke tweedeling in de cijfers. In West-Europa daalde de plotse sterfte lichtjes. In Noord-Europa bleef de situatie ongeveer stabiel. Maar in Zuid- en Oost-Europa ging het op tien jaar tijd hard de verkeerde kant op. Jaarlijks steeg het aantal plotse overlijdens in de regio met zo’n 3,3 procent.

Oostenrijk en België boeken de grootste dalingen, respectievelijk -8 en -7,9 procent per jaar, gevolgd door Italië met -6,2 procent. Aan de andere kant van het spectrum zitten onder meer Spanje (+3,3 procent) en Duitsland (+2,8 procent).

De onderzoekers hebben ook hier een verklaring voor. In Oost-Europa wordt er nog altijd veel meer gerookt. Landen als Roemenië en Polen staan ook bovenaan de Europese ranglijst voor overgewicht. Daarbovenop komen verschillen in de gezondheidszorg. Die is in Oost-Europa gemiddeld gezien het slechtst.

Niet heel verrassend is dat ouderen het grootste gevaar lopen. Bij 75-plussers verdubbelde het aantal plotse sterfgevallen zelfs. Bij jongvolwassenen tussen 15 en 29 jaar bleven de cijfers ongeveer gelijk. De vergrijzing lijkt dus zeker een rol te spelen.

Een paar kanttekeningen

De studie is zeker niet perfect. De onderzoekers tellen sterfgevallen enkel op basis van overlijdensakten en de codes die artsen daarop invullen. Dat systeem is verre van perfect. Niet in elk land wordt een plotse dood op dezelfde manier geregistreerd en codes kunnen verschillen. De onderzoekers geven zelf aan dat hun cijfers daarom eerder een ondergrens vormen dan een exact beeld. De werkelijke aantallen liggen vermoedelijk nog hoger. Ten slotte kunnen ze op basis van deze data geen oorzaken benoemen, enkel verbanden.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: