Het World Economic Forum in Davos wordt de grote Trumpshow, zeker nu hij met nieuwe importheffingen dreigt

Met zes ministers en zijn twee toponderhandelaars Steve Witkoff en Jared Kushner in zijn gevolg strijkt de Amerikaanse president Donald Trump deze week neer in het Zwitserse bergdorp Davos. Nog voor het jaarlijkse World Economic Forum (WEF)– de jaarlijkse bijeenkomst van toplieden uit het bedrijfsleven, regeringsleiders en staatshoofden en tal van wetenschappers en experts – aanvangt, heeft Trump alle aandacht opgeëist.

Met het aankondigen van nieuwe invoerheffingen tegen Europese landen die militairen naar Groenland sturen, waaronder Nederland, heeft hij de verhoudingen zaterdag op scherp gezet. Gezellig zal het niet worden in Davos, waar het WEF maandag van start gaat. Behalve Trump zijn onder andere de Franse president Emmanuel Macron en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz present. Ook NAVO-baas Mark Rutte en voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie zullen in het Zwitserse bergdorp zijn. Europese leiders hebben zich dit weekend al in scherpe bewoordingen uitgelaten over deze heffingen.

Niet alleen over Groenland staan in Davos overigens de verhoudingen op scherp. Zo wordt alom verwacht dat in de kamers van de berghotels verder onderhandeld zal worden over vrede in Oekraïne en is onduidelijk in welke mate Trump de ook aanwezige Oekraïense president Volodymyr Zelensky onder druk zal zetten.

En dan lanceerde de Amerikaanse regering in de dagen voor het WEF ook nog de plannen voor het bestuur over Gaza, die naarmate meer uitlekt ook tot veel discussie zullen leiden. Ook van de verschillende Arabische staten zijn regeringsleiders en ministers in Davos.

Onder de ruim drieduizend verwachte gasten zullen dit jaar 64 regeringsleiders en staatshoofden zijn, meer dan achthonderd bestuurders van grote bedrijven, enige tientallen miljardairs uit de VS, het Midden-Oosten en Azië en een verzameling topwetenschappers, waaronder Nobelprijswinnaars. Vicepremier He Lifeng zal de grote Chinese delegatie leiden.

Voor dat publiek zal Trump – als hij woensdag op het podium staat voor zijn redevoering – de loftrompet steken over zijn America First-filosofie. Met de nodige provocatie vermoedelijk. Tijdens een persconferentie nam hij daar afgelopen week al een voorschotje op. Trump zei dat hij in Davos zal benadrukken „hoe geweldig onze economie is, hoe sterk onze werkgelegenheidscijfers, hoe goed we het doen”.

Pestkop

Het World Economic Forum is een merkwaardig podium voor de Amerikaanse president om de confrontatie aan te gaan. Het zal niet ironisch bedoeld zijn, maar het thema van het World Economic Forum luidt dit jaar ‘The Spirit of Dialogue’, ofwel de geest van dialoog. Maar hoe ga je een dialoog aan met de grootste bullebak op het mondiale schoolplein?

Juist de Amerikaanse president heeft in het eerste jaar van zijn tweede termijn duidelijk gemaakt dat hij de Amerikaanse wil aan de wereld wil opleggen en weinig geduld heeft voor het luisteren naar belangen van anderen.

Met zijn nadruk op economisch eigenbelang, het ondergraven van rechtsorde en internationale samenwerking en scepsis tegenover de wetenschap, heeft Donald Trump zich het afgelopen jaar de tegenpool getoond van alles waar de elitebijeenkomst – zoals het WEF vaak is bestempeld – de afgelopen decennia voor wilde staan.

Deelnemers van het World Economisch Forum in Davos luisteren begin 2025 naar een online gehouden speech van de Amerikaanse president Donals Trump.

Foto Markus Schreiber/AP

Zijn ‘America First’-beleid botst regelrecht met het globaliseringsdenken dat de bijeenkomst in Davos sinds de oprichting in 1971 heeft overheerst. Oprichter Klaus Schwab geloofde vanaf het begin dat vooruitgang alleen geboekt kan worden met internationale samenwerking tussen bedrijven, overheden en de samenleving. Vrijhandel en internationale samenwerking vormden daarbij een centraal uitgangspunt.

De Duitse managementhoogleraar was een voorvechter van het meer Europese ‘stakeholdermodel’, waarin niet alleen de belangen van aandeelhouders, maar ook die van werknemers, consumenten en de worden meegewogen. Al bewezen veel van de deelnemers daar alleen maar lippendienst aan, zeker sinds in de jaren negentig het Angelsaksische aandeelhouderskapitalisme verder om zich heen greep.

Schwab wilde met het WEF ook de discussie aanjagen rond verduurzaming van het bedrijfsleven, zeker na het Akkoord van Parijs in 2015. In 2020 presenteerde Schwab samen met de toenmalige Britse kroonprins (inmiddels koning) Charles een plan om de wereld na de coronapandemie rijp te maken voor groene groei Dat ligt ver van het door Trump gebezigde adagium ‘Drill baby drill’, waarin economische groei weer direct wordt gekoppeld aan een grote exploitatie van fossiele brandstoffen.

Zowel aan de linker- als de rechterzijde van het politieke spectrum is er de afgelopen jaren vaak gezegd dat in dit onderonsje van de elite in een Zwitsers bergdorp niet de toekomst van de wereld bepaald zou moeten worden. Dat gebeurde zeker ook in de MAGA-beweging achter Trump. De president zelf heeft zijn populariteit immers vergroot door zich af te zetten tegen de elite van bedrijfsleven, bureaucratie en wetenschap.

Zonder oprichter Schwab

Juist in het eerste jaar dat oprichter Schwab bij het World Economic Forum geen officiële functie meer heeft, lijken zijn uitgangspunten van meer internationale samenwerking en het afwegen van verschillende belangen zwaar ter discussie te staan. Vanwege zijn hoge leeftijd (87) trad de Duitser in 2024 al terug als uitvoerend directeur. Vorig jaar trad hij ook terug als voorzitter, nadat er door een klokkenluider melding was gemaakt van machtsmisbruik door Schwab en zijn echtgenote binnen de organisatie van het WEF.

De Amerikaan Larry Fink, oprichter en topman van de Amerikaanse vermogensbeheerder Blackrock, en de Zwitser André Hoffman, directeur van het Zwitserse farmaciebedrijf Roche, volgden hem op. De twee voorzitters zullen samen met de nieuwe uitvoerend directeur van het WEF, de voormalige Noorse minister Borge Brende, deze week als gastheer optreden.

Schwab zal hierdoor voor het eerst zelf niet meer optreden. Het is onbekend of hij nog vanuit het publiek zal toekijken, terwijl Trump alle aandacht naar zich toe trekt en de uitgangspunten waarop het WEF decennialang gebaseerd was, verder in twijfel trekt. De internationale samenwerking die Schwab nastreefde, hoe omstreden vaak ook, is kapot. Een gefragmenteerde wereld lonkt.