Gala van Gezondheid: een volle avond rondom alle facetten van fitheid

Woensdag 11 maart vond het Gala van Gezondheid plaats in TivoliVredenburg te Utrecht. Deze enerverende avond, georganiseerd door initiatiefnemers New Scientist en Hogeschool Utrecht, stond volledig in het thema van gezondheid: van dagelijkse keuzes tot de zorg van de toekomst. Het forse programma vol onderzoekers liet weinig kanten van mentaal en fysiek welzijn onbelicht.

De aftrap van de avond is een optreden van Gerard Alderliefste, muzikant en verslavingsarts. Een video van Liesbeth List en Ramses Shaffy in een opnamestudio trekt de aandacht van het publiek dat net heeft plaatsgenomen. Alderliefste, die Shaffy jarenlang heeft begeleid, valt bij op de vleugel en zingt Laat me / Vivre overtuigend mee in tweede stem.

Na het applaus betreedt New Scientist-hoofdredacteur en presentator Jim Jansen tussen de anatomische modellen door het podium. ‘Het gaat best wel goed met de Nederlandse gezondheid, maar als het in twee woorden moet: niet goed.’ Met een glimlach tovert hij een zoete aardappel uit zijn binnenzak: ‘Het gezondste eten dat er is! Maar vanavond komt er meer aan bod dan groente eten. We beginnen bij de jeugd.’

LEES OOK

Sciencefiction interpreteren: hoe het níét moet

Volgens Annalee Newitz sla je de plank mis als je je bij het lezen of bekijken van sciencefiction richt op de futuristische technologie.

Van jong tot oud

De eerste presentatie is van een vlot duo: ontwikkelingspsycholoog Eveline Crone en Kayla Green, neuropsycholoog en practor Gelijke Kansen. Ze benadrukken de uitvergrote behoefte van jongeren om gehoord te worden en mee te mogen doen in de maatschappij. ‘Uit onderzoek via ons platform YoungXperts leren we dat adolescenten daadwerkelijk goed zijn in het aandragen van creatieve maatschappelijke oplossingen. En dat het nodig is voor hun eigen welzijn’, zegt Crone.

Nienke Bleijenberg in gesprek met presentator Jim Jansen over vergrijzing en proactieve ouderzorg. Beeld: Bob Bronshoff.

De aandacht verschuift van onze jongeren naar de 3.8 miljoen ouderen in ons land. Nienke Bleijenberg, lector Proactieve Ouderenzorg, beantwoord Jims vragen over de voorspelde vergrijzingspiek in 2040. Ze pleit voor de inzet van preventiemaatregelen voor de ‘hete aardappels’ in de zorg: alsmaar terugkerende ouderen met ingewikkelde combinaties aan klachten. ‘We moeten klachtenpatronen herkennen vóórdat het kaartenhuis instort’, stelt ze.

(Mee)bewegen

‘We hebben Utrecht even verlaten om lekker te bewegen’, klinkt de stem van Jim Jansen door de speakers. Op het grote scherm is zijn bezoek aan Erik Scherder te zien, aan de grachten van Amsterdam Oost. De ervaren neuropsycholoog moedigt alledaagse keuzes aan waar je brein gelukkig van wordt: ‘Beweeg! Wees creatief! Probeer nieuwe dingen en blijf zelf nadenken voordat je wat opzoekt, want ‘neuronen die vuren, zoeken hun buren.”

Erik Scherder legt op video de wetenschap achter bekende breinmythes rondom levensstijl uit. Beeld: Bob Bronshoff.

Bewegen is niet alleen gezond, maar ook ieders recht. Toch is het niet voor iedereen even gemakkelijk. ‘Kinderen met een beperking of chronische aandoening ervaren hindernissen als het om bewegen gaat’, zegt lector en kinderfysiotherapeut Manon Bloemen. Na een korte poll blijkt het merendeel van de zaal overtuigd van hun belangrijke rol in het laten meebewegen van alle kinderen.

Een video van twee paar kleiende handen vult het beeldscherm. Kunstenaar Nieke Koek vraagt HKU-lector Nirav Christophe hoe hij zich nu voelt – maar zonder er gelijk betekenis aan te geven: ‘Die maagpijn, welke kleur heeft dat dan? En heeft het een vorm, is het zwaar?’ Op deze manier helpen kunstenaars terminale kankerpatiënten hun belevingen vorm te geven. Samen, in het MeeMaakAtelier naast de pijnpoli, maken ze fysieke en emotionele ervaringen in de zorg tastbaar.

Dan is het tijd voor een actief intermezzo. Het gitaarspel en opzwepende gezang van Gerard Alderliefste brengt iedereen op de been en er wordt vrolijk meegeklapt met de Franse klassieker van Les Poppys.

Gerard Alderliefste zweept het publiek op om mee te klappen en zingen met Non non rien n’a changé. Beeld: Bob Bronshoff.

Met een ietwat hectische gezondheidsquiz houden Jim Jansen en Wilma Scholte op Reimer, voorzitter van het College van Bestuur van Hogeschool Utrecht, de energie vast. De winnaar krijgt een ruggengraatknuffel toegeworpen vanaf het podium.

Het goede voorbeeld geven

Na de pauze komt voeding aan bod in een interview met lector Groene Gezondheid Herman Peppelenbos, die zich uitlaat over het groeiende aanbod van ongezond eten en opdringerige marketingtrucs: ‘Wat valt er voor studenten te kiezen als maar 7 procent van het eten op campus in de schijf-van-vijf zit?’ De ‘krokettenoorlog’ waar cafetaria voor vrezen als ze frituurvrijdag afschaffen, is volgens zijn onderzoek niet waarschijnlijk. ‘De meeste mensen willen wel gezonder eten, het lukt ze alleen niet.’

Communicatiewetenschapper Lisanne van Weelden neemt het publiek mee terug naar 2020, de coronapandemie. Iconen met gezondheidsgerelateerde geboden schoten in deze tijd als paddenstoelen uit de grond, zónder te voldoen aan de internationale standaarden voor gebruik in openbare ruimtes. ‘Gemeentes horen iconen te testen en te herzien’, vertelt ze. ‘En heb je weinig tijd? Laat dan alsjeblieft verwarrende huisstijlkleuren achterwege.’

Lisanne van Weelden laat het publiek een dubbelzinnig icoon zien in de huisstijl van de gemeente Den Haag: ‘Blijf bij klachten thuis?’ of ‘Hier mag je hoesten?’ Beeld: Bob Bronshoff.

Wie aan corona en wetenschap denkt, komt snel uit bij viroloog Marion Koopmans. ‘We need to talk about Kennedy…‘, zegt ze in gesprek met Jim Jansen over de Amerikaanse minister van Volksgezondheid, die gezondheidsproblemen op toxische vaccins afschuift. ‘Voor veel mensen zijn de meest vreselijke kinderziektes alweer een ver-van-mijn-bedshow’, zegt ze. Daarom moeten deze mensen vragen kunnen stellen, en zijn initiatieven als de Twijfeltelefoon van het Erasmus Medisch Centrum zo belangrijk.

Gezondheidsverschillen

Rust daalt neer over de zaal als Gerard Alderliefste Une belle histoire van Michel Fugain & Le Big Bazar zingt. Lector Logopedie Lizet van Ewijk volgt met de stuitende kloof in gezonde jaren tussen twee naastgelegen wijken in Utrecht, slechts gescheiden door een fietstunneltje. ‘Hierin speelt bestaanszekerheid een grotere rol dan betaalbaarheid van zorg’, legt ze uit. Praktische ervaring opdoen met mensen in kwetsbare posities heeft daarom een bijzondere plek in haar onderwijsprogramma HU GEZOND&WEL.  

Ze kwamen al eerder aan bod: onze jongeren, met eigen gezondheidsbehoeftes, die het maar met de spelregels van volwassenen moeten uitzingen. Lector Evelien Nijland bespreekt de blinde vlekken die volwassenen hebben en roept op tot perspectiefverandering. ‘Eigenwijs is ten slotte ook wijs’, sluit ze af. 

Iris Sommer wordt als laatste op het podium onthaald om te praten over sekseverschillen in gezondheid. Beeld: Bob Bronshoff.

Psychiater en hoogleraar Iris Sommer zet met haar verhaal over gezondheidsverschillen tussen mannen en vrouwen een dikke punt achter de avond. Ze legt uit waarom vrouwen langer leven, maar wel vaker kampen met mentale gezondheidsproblemen. Het hormoon oestrogeen is hierbij zowel het antwoord als een nieuwe vraag: ‘We weten het precieze effect van oestrogeen op veel organen nog niet, omdat we altijd op het mannenlichaam hebben geoefend.’ Ze rondt af met drie moon shots voor de toekomst van vrouwenzorg, want ‘gezondheid is geen mannenrecht, maar een mensenrecht.’