De aarde warmt nu twee keer zo snel op als in de vorige decennia

Sinds 2014 is de aarde zo’n 0,36 graden per decennium opgewarmd. Dat betekent dat belangrijke kantelpunten voor het klimaat mogelijk dichterbij zijn dan verwacht.

De opwarming van de aarde gaat steeds sneller: de planeet warmte nu twee keer zo snel op als in voorgaande decennia. Dat betekent dat grote klimaatrampen op de loer liggen.

In de periode voor 2013 warmde de aarde op met ongeveer 0,18 graden per decennium. Nu is dat met zo’n 0,36 graden per decennium. Dat blijkt uit een analyse van klimaatonderzoeker Stefan Rahmstorf van de Universiteit van Potsdam in Duitsland en zijn collega’s.

LEES OOK

Toevallige ontdekking wijst op mysterieuze structuren in onze hersenen

Hersenwetenschappers zijn gestuit op een netwerk van vaten in het brein dat afvalstoffen afvoert. Dat kan ons begrip van alzheimer veranderen.

Als de opwarming in dit tempo doorgaat, verbreken we in 2028 het Akkoord van Parijs waar landen hebben afgesproken om de opwarming tot 1,5 graad te beperken. Dat is zelfs nog eerder dan andere onderzoeken hebben voorspeld.

‘Elke tiende graad verergert de gevolgen van de opwarming wat betreft extreem weer, de effecten op ecosystemen en het risico dat kantelpunten optreden’, zegt Rahmstorf. ‘De wereld, met uitzondering van de Verenigde Staten, probeert de opwarming van de aarde een halt toe te roepen en te verminderen. Daarom is het feit dat nu het tegenovergestelde gebeurt – dat die versnelt – zeer zorgwekkend.’

Klimaat of willekeur?

Na een paar recordwarme jaren begonnen klimaatwetenschappers zich in 2023 af te vragen of de opwarming van de aarde aan het versnellen is. Maar natuurlijke schommelingen, zoals El Niño die in 2024 de temperatuur opdreef, maakten het lastig om te bepalen of de snellere temperatuurstijging het gevolg was van klimaatverandering of van de gebruikelijke willekeur van het weer.

Rahmstorfs team nam, naast El Niño, ook andere effecten mee in hun berekeningen. Ze keken bijvoorbeeld naar vulkaanuitbarstingen, die een deel van het zonlicht blokkeren en voor een afkoelend effect zorgen, en naar de natuurlijke variaties in zonneactiviteit. Hun analyse laat nu voor het eerst zien dat de versnelde opwarming wel degelijk het gevolg is van klimaatverandering. De statistische analyse gaf een betrouwbaarheid van 98 procent.

De onderzoekers keken naar vijf verschillende datasets van de wereldwijde temperatuur. Uit sommige van die datasets rolde zelfs een nog hoger zekerheidspercentage. Uit de meetgegevens van het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn blijkt dat de opwarming dit jaar op 1,5 graden boven het pre-industriële niveau kan uitkomen, gebaseerd op een gemiddelde van de afgelopen twintig jaar.

Dat brengt kantelpunten dichterbij. Momenteel raken warmwaterkoraalriffen onherstelbaar beschadigd door de klimaatverandering. Bij een opwarming van meer dan 1,5 graad vinden ook andere kantelpunten plaats. Het ijs van Groenland en West-Antarctica zal bijvoorbeeld voorgoed smelten en het Amazonewoud kan onder de druk bezwijken.

Schoner en heter

Veel klimaatwetenschappers denken dat de versnelde opwarming het gevolg is van het terugdringen van de uitstoot van zwaveldioxide door de scheepsvaart, wat rond 2020 begon. Die stof is gevaarlijk voor onze gezondheid, maar vormde wel een nevel die een deel van het zonlicht blokkeerde. Dat had een koelend effect op de planeet dat nu is verdwenen.

Nu we overstappen van fossiele brandstoffen naar andere energiebronnen zal de luchtvervuiling verder afnemen, waardoor zonlicht vrij spel krijgt. De opwarming kan alsnog vertragen, maar het is moeilijk dat met zekerheid te voorspellen, zegt Rahmstorf. ‘Het aantal aerosolen blijft afnemen, maar niet zo snel als toen we de scheepvaartemissies teruggedrongen’, zegt hij. ‘Het is zeker mogelijk dat de opwarmingssnelheid in het komende decennium lager zal zijn.’

Overschat

Klimaatwetenschapper Zeke Hausfather van het Amerikaanse onderzoeksinstituut Berkeley Earth vindt het onwaarschijnlijk dat de onderzoekers alle effecten van El Niño, vulkanen en zonneactiviteit konden verwijderen in hun analyse. Dat betekent dat ze de versnelling van de opwarming mogelijk ietwat overschatten.

Maar alsnog levert het onderzoek overtuigend bewijs voor een versnelde opwarming, zegt hij. ‘De conclusie is dat we sterk bewijs hebben voor versnelling, ook al weten we nog niet precies hoeveel de opwarming is toegenomen’, zegt Hausfather. ‘We zullen nog een paar jaar moeten wachten om meer meetgegevens te verzamelen.’