Vernieuwde Schijf van Vijf blijkt schietschijf, ook in Tweede Kamer

De nieuwe Schijf van Vijf, die het Voedingscentrum twee weken geleden presenteerde, is tot nu toe vooral een schietschijf gebleken. Ook vandaag in de Tweede Kamer. In het debat waarin minister Sophie Hermans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport, VVD) moest uitleggen hoe ze Nederland gezonder maakt, was de publieke weerstand te horen tegen het advies om minder vlees te eten.

„Gehaktbal-gate”, noemde CDA-Kamerlid Joris Lohman de nasleep van de geactualiseerde voedingsadviezen, waarin volgens partijen rechts van de VVD de klimaatimpact te zwaar weegt. Op sociale media laten vooral tegenstanders zich horen; mensen die hun eetpatroon best iets willen bijstellen, zijn vaak minder luidruchtig. Maar Hermans moet de scepsis niet negeren, vindt hij: „Blijkbaar is niet duidelijk hoe de Schijf van Vijf precies tot stand is gekomen.” Dat zou Hermans beter moeten uitleggen.

De Schijf van Vijf legt voeding altijd al langs de lat van gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid. Wel is het rekenmodel aangepast en zijn er meer data. Daardoor is het advies nu om niet meer dan 300 gram vlees per week te eten, waarvan maximaal 100 gram rood vlees (alles wat geen kip is). De NOS vertaalde die 100 gram als ‘één gehaktbal per week’. De NOS moest dat corrigeren, want vet, bewerkt vlees zoals gehakt valt zelfs helemaal buiten de Schijf van Vijf. Maar het beeld was gevestigd: het Voedingscentrum pakt Nederlanders hun vlees af.

JA21, BBB, PVV, Groep Markuszower

Het commentaar dat in het Commissiedebat het luidst klonk, kwam vanuit JA21, BBB, PVV en Groep Markuszower. Het Voedingscentrum moet het klimaat buiten de schijf houden, vonden zij. „Klimaatactivisme in een gezond jasje”, zei de PVV, die graag de schijf van vroeger terug wil. „Klimaatbeleid over de rug van consumenten”, zei Femke Wiersma (BBB). „Nederlands varkensvlees scoort helemaal niet slechter dan noten die uit het buitenland komen”, betoogde ze. (Iets wat overigens niet klopt ten aanzien van CO₂-uitstoot, alleen van watergebruik.)

Het resultaat, volgens Ingrid Coenradie van JA21: „Mensen zien [de Schijf van Vijf] niet als een nuchter gezondheidsadvies, zo verlies je draagvlak voor preventiebeleid.”

Hermans herhaalde wat het Voedingscentrum al twee weken zegt: de Schijf van Vijf is de vertaling van wetenschappelijke inzichten van de Gezondheidsraad, en neemt mee dat ook toekomstige generaties gezond en veilig moeten kunnen eten. „Er worden geen concessies gedaan aan gezondheid”, benadrukte Hermans, in reactie op de suggestie dat minder vlees en zuivel eten een gezondheidsrisico zou zijn. „Het zijn adviezen, het is aan u en mij om te bepalen wat je wel of niet eet.”

Cultuurpolitiek

Het debat liet zien hoe via voedsel cultuurpolitiek wordt bedreven. Rechts van de VVD zijn de voedingsadviezen het bewijs dat het kabinet ‘klimaatideologie’ in gezondheidsbeleid doordrukt. Gezondere kantines in scholen en ziekenhuizen ziet Coenradie (JA21) als dwang. De oproep van Ines Kostić (Partij voor de Dieren) om geen desinformatie te verspreiden, en de wetenschap niet verdacht te maken, werd door Coenradie fel tegengesproken met: „We delen geen desinformatie, wij kijken er gewoon anders naar.”

„Kritiek op de Schijf van Vijf is niet onschuldig”, merkte Lohman (CDA) vervolgens op. „Als meningen van influencers even zwaar tellen als de wetenschappelijke visie van de Gezondheidsraad, ondermijnt dat het gezag van het Voedingscentrum.” Hermans hield het bij de voorzichtige analyse dat de Schijf van Vijf zo gevoelig ligt omdat eten „zo van jezelf” is. „Eten doen we allemaal dagelijks, het is verbonden met tradities en cultuur. Daar willen we zelf keuzes over maken.”

Lees ook

In de nieuwe Schijf van Vijf staat veel minder vlees. En van het nieuwe advies voor peulvruchten zullen sommige mensen schrikken

Hermans, nog enigszins ongemakkelijk in haar nieuwe dossier, probeerde later in het debat nog duidelijk te maken dat ze aan een breed, samenhangend preventiepakket werkt, van een verbeterde suikertaks tot het aanpakken van de illegale verkoop van vapes. Dit alles om kinderen gezond op te laten groeien. „Normeren is soms noodzakelijk. We weten dat mensen met een lagere sociaal-economische status minder gezond zijn en eerder overlijden. Daarvoor voel ik me verantwoordelijk.”

Een extra argument kwam van haar partijgenoot Hilde Wendel, die expliciet zei dat ze niet over de Schijf van Vijf ging praten. Wel liet Wendel zien welke transformatie de VVD, van oudsher geen voorstander van overheidsingrijpen, de laatste jaren heeft doorgemaakt. In het besef dat een ongezonde bevolking ook op de economie en de overheidsfinanciën drukt. „Het is niet onze wens om ons met keuzes van mensen te bemoeien, maar we hebben de luxe niet meer om leefstijlpreventie weg te zetten als betutteling.”