Uitzetbeleid loopt vast: groeiende groep uitgeprocedeerden mag niet meer worden opgesloten

2 uren geleden 1

Een groeiende groep uitgeprocedeerde asielzoekers kan niet worden uitgezet, omdat zij niet meer mogen worden opgesloten. Zij zitten al aan hun maximale ‘gevangenis-tijd’ en daardoor is er geen dwangmiddel meer voor uitzetting. Bij organisaties die het terugkeerbeleid moeten uitvoeren, bestaan zorgen over deze nieuwe groep ‘onuitzetbaren’, zeggen bronnen tegen NRC.

De regels voor vreemdelingendetentie zijn aangepast door een recente uitspraak van het Hof van Justitie. De hoogste Europese rechter bepaalde in maart dat álle tijd die een vreemdeling vastzit in een uitzetcentrum, ook als dat jaren geleden was, bij elkaar opgeteld nooit langer dan achttien maanden mag bedragen.

Dit bemoeilijkt de terugkeer van de groep vreemdelingen die al lastig uit te zetten was, zegt de woordvoerder van minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie, CDA) in een reactie. Voor wie langer dan achttien maanden in vreemdelingendetentie heeft gezeten, is uitzetting nu „niet meer mogelijk” als gevolg van de uitspraak, aldus de woordvoerder.

Direct na het Europese arrest heeft Nederland dertig uitgeprocedeerde asielzoekers moeten vrijlaten, omdat zij de termijnen overschrijden, zegt het ministerie. Dat aantal is afgelopen weken verder gegroeid, zeggen ingewijden. Sommigen hebben een schadevergoeding van duizenden euro’s meegekregen.

De vrijlatingen komen op een gevoelig moment. Dinsdag stemt de Eerste Kamer over de strafbaarstelling van illegaliteit. Minister Van den Brink zei die maatregel nodig te hebben om juist deze groep via het strafrecht alsnog tot vertrek te dwingen. De PVV dreigt het wetsvoorstel te blokkeren, omdat deze niet ver genoeg zou gaan.

Beschikbaar voor uitzetting

Vreemdelingenbewaring is een bestuurlijke maatregel om mensen ‘beschikbaar te houden’ voor hun uitzetting. De cellencomplexen staan in Rotterdam, Schiphol en Zeist. Ongeveer de helft van de uitgeprocedeerde asielzoekers kan na twee maanden in vreemdelingenbewaring worden uitgezet. De rest zit er langer, omdat het aanvragen van reispapieren bijvoorbeeld niet lukt, of het land van herkomst niet aan uitzetting wil meewerken.

In zo’n geval bepaalt de rechter dat iemand moet worden vrijgelaten, om te voorkomen dat mensen eindeloos lang blijven vastzitten zonder dat er zicht is op uitzetting. Tot voor kort kon een uitgeprocedeerde asielzoeker later wel weer worden vastgezet, bij nieuwe aanknopingspunten, bijvoorbeeld als het land van herkomst wél gaat meewerken. Dan begon de teller weer op nul. Volgens het Europese Hof mag dat niet meer: alle eerdere periodes in detentie moeten nu bij elkaar worden opgeteld, tot maximaal achttien maanden.

Vreemdelingen die hun tijd van achttien maanden hebben uitgezeten, kunnen daarna niet meer worden vastgezet – en dus ook niet uitgezet

Dat heeft grote gevolgen, zegt advocaat Esther Schoneveld. „Vreemdelingen die hun tijd van achttien maanden hebben uitgezeten, kunnen daarna niet meer worden vastgezet – en dus ook niet uitgezet.” Zij boekte er een week na de Europese uitspraak al succes mee. Een Marokkaanse cliënt die in de afgelopen jaren diverse malen in detentie zat, kreeg ze direct vrij. Hij kreeg 2.000 euro schadevergoeding mee, voor de tijd die hij – volgens de nieuwe berekening – onterecht doorbracht in detentie.

Ook vreemdelingen die nog niet aan hun maximale termijn zitten, kunnen vrijkomen. Na zes maanden moet de overheid namelijk onderbouwen waarom langere opsluiting nog nodig is voor de uitzetting. Omdat oude detentietijd nu meetelt, blijken sommige mensen achteraf al over die grens heen te zijn gegaan zonder zo’n verlengingsbesluit. Ook dan is de bewaring onrechtmatig.

Reeks vrijlatingen en schadevergoedingen

Het leidt inmiddels tot een reeks vrijlatingen en schadevergoedingen. Zo werd een Nigeriaanse man met ruim 3.000 euro schadevergoeding vrijgelaten, omdat zijn detentie volgens de nieuwe rekensom al verlengd had moeten worden. Hetzelfde geldt voor een Ghanees, die volgens de overheid niet meewerkt aan het vaststellen van zijn identiteit. Hij kwam vorige maand op grond van de nieuwe Europese uitspraak vrij met een schadevergoeding van bijna 8.000 euro.

Bij overheidsdiensten die betrokken zijn bij uitzettingen – de IND, de vreemdelingenpolitie en de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) – bestaan zorgen over de nieuwe praktijk. Vorige maand is een interne werkinstructie gedeeld over de nieuwe situatie. De diensten moeten in alle dossiers nalopen hoeveel dagen iemand in het verleden al in bewaring heeft gezeten. Medewerkers zeggen dat de DT&V nu „tactisch” moet omgaan met de resterende gevangenistijd van vreemdelingen. Wie bijvoorbeeld nog maar enkele maanden over heeft tot de grens van achttien maanden, wordt mogelijk niet meer vastgezet, om dat middel te bewaren voor een later moment waarop uitzetting het meest kansrijk lijkt.

Het ministerie hoopt dat in de nieuwe Europese terugkeerregels, waarover op dit moment in het Europees Parlement wordt gesproken, „meer mogelijkheden worden geboden voor vreemdelingenbewaring”. Zo liggen er plannen om de maximale tijd in vreemdelingdetentie op te hogen naar twee jaar, en om een langere termijn te hanteren voor vreemdelingen die crimineel gedrag vertonen.