Steeds meer tabak komt uit het buitenland. ‘Elk land heeft weer goedkopere buren’

19 uren geleden 3

„Onderweg naar Duitsland of Luxemburg probeert de chauffeur te stoppen voor een rookpauze” en „de kans op controle door de douane is aanzienlijk groot”, is te lezen op de website van een aanbieder van winkelreizen naar Duitsland en Luxemburg. Drie keer raden wat er voornamelijk gekocht wordt tijdens dit uitje.

Rokers kopen sigaretten en shag steeds vaker in het buitenland, blijkt uit nieuwe cijfers die het CBS deze week publiceerde over de overheidsinkomsten uit tabaksaccijns. De helft van de rokers koopt soms buitenlandse tabak, een op de acht vaak of altijd. Vier jaar eerder gold dit voor een op de twintig rokers van 18 jaar en ouder.

De busreizen zijn erg populair, laat Winkelbus in een schriftelijke reactie weten. Passagiers besparen honderden euro’s, want de prijzen van tabak verschillen „enorm” met die in Nederland. Ook drogisterijartikelen in Duitsland zijn een populaire aankoop.

„Het is jammer voor de overheid als accijnsinkomsten wegvloeien naar het buitenland”, vindt gezondheidseconoom Ardine de Wit van het RIVM. „Maar het is vooral vervelend dat de doelstelling om mensen minder te laten roken niet wordt gehaald.” Na de laatste grote accijnsverhoging (24 procent voor sigaretten, 45 procent voor shag) stopten minder rokers dan bij de twee eerdere verhogingen.

Nederland voerde in 2020, 2023 én in 2024 een forse accijnsverhoging op tabak in. „Die laatste sprong was zó groot dat rokers op een andere manier reageerden: niet door te stoppen maar door in het buitenland te gaan kopen,” zag De Wit in onderzoek rond de prijsverhogingen.

Over 45 procent van de gevonden sigarettenverpakkingen was eind 2024 geen Nederlandse accijns betaald, blijkt uit onderzoek van de douane. Om een inschatting te maken hoeveel accijns de Nederlandse schatkist misloopt, worden lege sigarettenverpakkingen van straat opgeraapt in grensgemeenten en grote steden.

Meestal was in het buitenland accijns betaald. Ongeveer een op de tien van de gevonden pakjes was van namaaksigaretten. Dit zijn verpakkingen die lijken op bekende merken, maar die illegaal en zonder accijns worden verkocht.

Zestig procent van de door Nederlanders opgerookte tabak was in 2024 gekocht in het buitenland, schat het RIVM. Dit is hoger dan het aantal mensen dat in het buitenland koopt, omdat dagelijkse rokers eerder naar goedkopere opties zullen uitwijken dan gelegenheidsrokers.

Volwassenen mogen per reis binnen de EU achthonderd sigaretten plus een kilo losse tabak invoeren. Deze hoeveelheden zijn zodanig groot, ziet De Wit, dat ook stevige rokers per keer voor twee maanden rookwaar uit het buitenland kunnen meenemen.

Om deze massale aankopen in het buitenland tegen te gaan, kan de douane de hoeveel sigaretten en shag die je belastingvrij mag invoeren verlagen. „Maar dan moet er wel gehandhaafd worden”, stelt De Wit, „want als de pakkans klein is, heeft ander beleid niet veel zin”.

Vanwege de grote prijsverschillen met het buitenland zal verdere verhoging van de accijns nu niet het beste middel zijn om het aantal rokers te doen dalen, concludeert het RIVM. Tabaksprijzen binnen Europa gelijktrekken zou de beste oplossing zijn. Dat ligt lastig, zegt De Wit: „Duitsland heeft niet alleen Nederland als buur, maar ook Polen. Elk land heeft weer goedkopere buren.”

„We moeten erkennen dat er een groep rokers is die nooit stopt, hoe duur tabak ook wordt”, weet gezondheidseconoom De Wit. Maar onpopulair ontmoedigingsbeleid heeft wel degelijk effect: eind 2025 rookte 17,8 procent van de bevolking, tien jaar eerder was dit nog ruim 26 procent. „Dat zijn ruim een miljoen mensen die gestopt zijn met roken.”