Kunnen de VS individuele EU-landen importheffingen opleggen? (ja)

De vraag klinkt op de redactie, en speelt misschien ook bij jullie: kunnen de VS wel importheffingen opleggen aan een paar individuele EU-landen? Want de EU vormt toch één handelsblok?

Het antwoord in het kort: ja, dat kan hij.

Hierbij het iets langere antwoord.

Eerst even de achtergrond. Trump dreigde afgelopen weekend de afzonderlijke EU-landen Duitsland, Frankrijk, Nederland, Denemarken, Zweden en Finland, plus de niet-EU-landen het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen met extra importheffingen van 10 procent per 1 februari, mogelijk oplopend tot 25 procent vanaf 1 juni. Ze kunnen die heffingen alleen vermijden als er een „deal” komt inzake Groenland, schreef hij op zijn eigen socialemediakanaal.

Trump noemt dus niet de EU als geheel en ook niet andere EU-landen als, pakweg, Spanje of Italië. Hij neemt alleen landen in het vizier die militaire verkenners hadden gestuurd naar Groenland. (Al was hij België, dat één militair naar het eiland stuurde, om onduidelijke redenen vergeten.)

Wijn en Airbus

Kan dat? We legden de vraag voor aan Martijn Huysmans, econoom aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in EU-handelsbeleid: „Ja, dat kan”, zegt hij aan de telefoon.

Bij uitvoer moeten op het product zogeheten rules of origin (oorspongsregels) worden vermeld”, zegt Huysmans. Niet alleen ‘de EU’, dus, maar ‘Nederland’ of ‘Italië’. De heffingen gelden dan, in dit geval, wel voor Nederlandse producten, niet voor Italiaanse. De Amerikaanse douane checkt dat.

Ongebruikelijk is deze gang van zaken niet, zegt Huysmans. „In 2019 had je ook Amerikaanse invoerheffingen, wel op Franse wijn maar niet op Italiaanse, destijds omdat de VS boos waren over Europese subsidies aan Airbus”. Trump, toen in zijn eerste presidentstermijn, trof specifiek de Europese landen achter de vliegtuigbouwer: Frankrijk, Duitsland, Spanje en het VK.

Destijds ging het tenminste om een daadwerkelijk handelsconflict, zegt Huysmans. Nu, met Groenland, „is het gewoon geopolitiek en proberen de VS om EU-landen uit elkaar te spelen”.

Inderdaad lezen we in een officieel Amerikaans besluit over deze heffingen in 2019: Franse wijn (en ook Duitse, Spaanse en Britse, voor zover van toepassing) krijgt een heffing van 25 procent, maar Italiaanse of, bijvoorbeeld, Griekse of Portugese niet.

Handelsexpert Sam Lowe, werkzaam voor consultancy Flint Global, noemt op Substack ook het Airbus-voorbeeld van 2019. Daarnaast wijst hij onder meer op Amerikaanse anti-dumpingheffingen (heffingen tegen producten die onder de kostprijs zouden worden verkocht) op, bijvoorbeeld, specifiek Italiaanse pasta, en specifiek Spaanse olijven.

Valsspelen?

Is het voor EU-exporteurs dan niet mogelijk om vals te spelen met deze oorsprongsregels? Je kunt een product verschepen uit een ander EU-land dan waarin het is gemaakt. Dan lijkt het alsof het uit dat land komt.

Lowe schrijft dat het inderdaad mogelijk is om heffingen te „omzeilen”. Maar dat vormt een risico voor Amerikaanse importeurs, die de plicht hebben om oorsprongsregels van geïmporteerde producten goed vast te leggen (en vervolgens het correcte importtarief te betalen). Zij lopen het risico op boetes als ze valsspelen. „Meestal proberen bedrijven de wet niet te schenden. Als ze dat wel doen, en ze worden gepakt, dan kunnen ze in de problemen komen”, aldus Lowe.

Makkelijk is het in de praktijk allemaal niet, schrijft Lowe, vooral voor samengestelde producten (met onderdelen uit land A, assemblage in land B en nog een bewerking in land C). Bij het bepalen van de oorsprong van de producten hanteren de Amerikanen soms nogal vage oorsprongsregels. Maar, stelt Lowe, in principe staat Trump niets in de weg om de ‘Groenland’-heffingen tegen de afzonderlijke EU-landen daadwerkelijk in te voeren.

Tot slot nog even: die afzonderlijke EU-landen kunnen niet individueel terugslaan met heffingen, als ze zouden willen. Dit is omdat de EU een gemeenschappelijk handelsbeleid kent: er zijn geen interne importheffingen, wel gezamenlijke heffingen aan de EU-buitengrens.