In ‘De Eden Cinema’ leiden moeder en kinderen op een waardeloze plantage een noodlottig bestaan

„Ik herinner me die geur van vuur over de kale vlakte. Overal die geur. Onder de hemel, de weg, wit en kaarsrecht.” Een kalme vertelstem voert je mee naar het koloniale Frans-Indochina in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. Het bedrukkende, gele licht, de smoezelig witte kleding van de spelers en het decor van bruingelige jutezakken maken die rokerige geur op de plantage haast waarneembaar. Op deze verstikkende plek leiden een Franse weduwe en haar twee kinderen een noodlottig bestaan.

In Saigon begeleidde de weduwe stomme films op de piano in de bioscoop ‘Eden Cinema’. Vaak sliepen haar kinderen op kussens onder de vleugel. Haar spaargeld besteedt ze aan een stuk grond, om een plantage te beginnen. Ze blijkt opgelicht door corrupte ambtenaren: de vlakte overstroomt ieder jaar met zeewater en is waardeloos.

De 16-jarige Suzanne (Pleuni Veen) en haar oudere broer Joseph (Tim Linde) proberen los te breken van het uitzichtloze bestaan op het land. Ze zoeken een uitweg, maar houden ook van hun moeder. Suzanne overweegt te trouwen met de oudere, rijke meneer Jo, zodat ze met de bruidsschat haar moeder uit de schulden kan helpen. Kiezen de kinderen voor ontsnapping of steunen ze hun moeder?

Marlies Heuer in ‘De Eden Cinema’.

Foto Sanne Peper

Een hartverscheurende herinnering

Theatermakers Marlies Heuer en José Kuijpers ensceneerden samen met regisseur Zephyr Brüggen de toneeltekst uit 1977 van de Franse auteur Marguerite Duras. Duras, geboren in Frans-Indochina, putte in haar werk vaak uit jeugdherinneringen, met onderwerpen als kolonialisme, liefde, familieverhoudingen en eenzaamheid. Heuer en Kuijpers staan ook op het podium. Heuer als de moeder, Kuijpers als meneer Jo en de oudere Suzanne die terugblikt op haar jeugd.

Verwacht niet veel actie, het spel blijft ingetogen, met de jonge Suzanne als meest uitgesprokene. Zij is in de bloei van haar leven, zoekend naar liefde, springend over het podium. Joseph is meer in zichzelf gekeerd. Hij verdwijnt soms dagenlang en balanceert tussen de zorg voor zijn moeder en zusje, en het verlangen naar zelfstandigheid.

Hun moeder zit vrijwel de hele voorstelling in een stoel. Af en toe kijkt Heuer op vanonder een grote hoed, haar gezichtsuitdrukking toont diepe weemoed. Wanneer zij aan het einde een brief voordraagt waarin ze korte metten maakt met de ambtenaren, komen de scheve machtsverhoudingen onder een corrupt regime sterk naar voren.

De dynamiek tussen de spelers laat de ontwrichting binnen het gezin zien, maar ook het individuele leed als gevolg van wanhoop. Het minimalistische decor en de muziek, die varieert van lichte naar hardere klanken, maken het beeld van hun tragiek compleet. Deze vertelling steekt als een hartverscheurende herinnering.